โคลิสสานิสูตร (Goliyāni Sutta)
พระสารีบุตรปรารภภิกษุชื่อโคลิสสานิ ผู้สมาทานอรัญญิกธุดงค์ (อยู่ป่า) แต่มีมารยาทหยาบคายเมื่อเข้ามาในหมู่สงฆ์ ณ เวฬุวัน เมืองราชคฤห์ จึงแสดงข้อวัตรที่ภิกษุผู้อยู่ป่าพึงประพฤติ
- ใจความ: อยู่ป่ามิได้แปลว่ายกเว้นวัตร — ผู้อยู่ป่ายิ่งต้องประพฤติวัตรเหล่านี้ให้ยิ่งกว่าผู้อยู่ใกล้บ้าน มิฉะนั้นจะถูกตำหนิว่า “อยู่ป่าแต่ผู้เดียวไปทำไม”
- ข้อวัตรที่แสดง (โดยสรุป): เคารพยำเกรงเพื่อนพรหมจรรย์ · ฉลาดในการนั่ง (ไม่เบียดเถระ ไม่กันที่นวกะ) · ไม่เข้าบ้านเช้าเกิน/กลับสายเกิน · ไม่เที่ยวตระกูลก่อน-หลังภัต · ไม่คะนองกาย-วาจา · ไม่ปากกล้าเจรจาเกลื่อนกล่น · ว่าง่าย มีกัลยาณมิตร
- ข้อวัตรภายใน: คุ้มครองทวารในอินทรีย์ (indriya-samvara (อินทรียสังวร)) · รู้ประมาณในโภชนะ · ประกอบความเพียรเครื่องตื่น · ปรารภความเพียร · มีสติตั้งมั่น · มีจิตตั้งมั่น · มีปัญญา
- ขั้นสูง: ทำความเพียรในอภิธรรม-อภิวินัย · ในวิโมกข์อันละเอียด (arupa-samapatti (อรูปสมาบัติ)) · ในuttarimanussadhamma (อุตตริมนุสสธรรม)
- ท้ายสูตร พระมหาโมคคัลลานะถามว่าวัตรเหล่านี้เฉพาะผู้อยู่ป่าหรือ พระสารีบุตรตอบว่า แม้ผู้อยู่ใกล้บ้านก็ควรประพฤติ ยิ่งกว่านั้นอีก
- ความสำคัญ: เป็นสูตรของพระสารีบุตร (มิใช่พุทธพจน์โดยตรง) ว่าด้วยมารยาท/วัตรของพระป่า