ชัมพุขาทกสังยุต

ชัมพุขาทกปริพาชก ถาม พระสารีบุตร ณ บ้านนาลคาม แคว้นมคธ — 16 สูตร ปริพาชกถามนิยามธรรมสำคัญทีละข้อ พระสารีบุตรตอบ แล้วทุกครั้งจบด้วยคำถาม “มีทางบรรลุหรือ” และคำตอบว่า อริยมรรคมีองค์ 8

(อรรถกถาระบุว่าชัมพุขาทกปริพาชกเป็นหลานของพระสารีบุตร — ข้อมูลอรรถกถา ไม่ปรากฏในพระสูตร)

โครงสร้างทุกสูตร

ชัมพุขาทก: “ที่เรียกว่า X ๆ X เป็นไฉนหนอ” → พระสารีบุตรให้นิยาม → ชัมพุขาทก: “มีทาง/ปฏิปทาเพื่อกระทำ X ให้แจ้งหรือ” → พระสารีบุตร: “มีอยู่” → ชัมพุขาทก: “มรรคาเป็นไฉน” → พระสารีบุตร: “อริยมรรคมีองค์ 8” → ชัมพุขาทก: “มรรคาดีนัก เพียงพอเพื่อไม่ประมาท”

สรุปนิยามทั้ง 16 สูตร

ลำดับ	ชื่อสูตร	ข้อ	นิยามที่พระสารีบุตรให้
1	นิพพานปัญหาสูตร	๔๙๗	ความสิ้นราคะ โทสะ โมหะ = [[nibbana (นิพพาน)
2	อรหัตตปัญหาสูตร	๔๙๘	ธรรมเป็นที่สิ้นราคะ โทสะ โมหะ = อรหัต
3	ธรรมวาทีปัญหาสูตร	๔๙๙	ผู้แสดงธรรมเพื่อละราคะ-โทสะ-โมหะ = ธรรมวาที; ผู้ปฏิบัติเพื่อละ = ผู้ปฏิบัติดี; ผู้ละได้แล้ว = ผู้ไปดีแล้วในโลก
4	กิมัตถิยสูตร	๕๐๐	ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อกำหนดรู้ทุกข์
5	อัสสาสัปปัตตสูตร	๕๐๑	รู้ความเกิด-ดับ-คุณ-โทษ-อุบายสลัดของ[[salayatana (อายตนะ 6)
6	ปรมัสสาสัปปัตตสูตร	๕๐๒	รู้ผัสสายตนะ 6 ตามจริง + หลุดพ้นเพราะไม่ถือมั่น = ถึงความโล่งใจอย่างยิ่ง
7	เวทนาปัญหาสูตร	๕๐๓	[[vedana (เวทนา)
8	อาสวปัญหาสูตร	๕๐๔	[[asava (อาสวะ)
9	อวิชชาปัญหาสูตร	๕๐๕	[[avijja (อวิชชา)
10	ตัณหาปัญหาสูตร	๕๐๖	[[tanha (ตัณหา)
11	โอฆปัญหาสูตร	๕๐๗	[[ogha-4 (โอฆะ 4)
12	อุปาทานปัญหาสูตร	๕๐๘	[[upadana-4 (อุปาทาน 4)
13	ภวปัญหาสูตร	๕๐๙	ภพ 3: กามภพ · รูปภพ · อรูปภพ
14	ทุกขปัญหาสูตร	๕๑๐	สภาพทุกข์ 3: ทุกขทุกข์ · สังขารทุกข์ · วิปริณามทุกข์
15	สักกายปัญหาสูตร	๕๑๑	สักกายะ = [[khandha-5 (ขันธ์ 5)
16	ทุกกรปัญหาสูตร	–	สิ่งทำได้ยาก = บรรพชา; ยากกว่า = ความยินดียิ่ง (อภิรติ); ยากกว่า = ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม; ผู้ปฏิบัติสมควรจะเป็นอรหันต์ ไม่นานนัก (สูตรนี้ไม่มีเลขข้อแยกในเล่ม)

ความสำคัญ:

• สังยุตนี้เป็น “พจนานุกรมธรรม” สั้นๆ — นิยามธรรมสำคัญ 16 หัวข้อในรูปแบบถาม-ตอบที่ตั้งใจให้จำง่าย
• ทุกหัวข้อจบที่ อริยมรรคมีองค์ 8 เป็นทางเดียว — เน้นว่ามรรคเป็นยาครอบจักรวาลสำหรับปัญหาทุกข้อ
• โยง สามัณฑกสังยุต ซึ่งมีเนื้อหาเหมือนกันทุกประการ; พระสารีบุตร