นาคสังยุต

สังยุตว่าด้วย นาค (พญานาค) ที่สาวัตถี — นับรวมเปยยาล 50 สูตร (ข้อหลัก ๕๑๙–๕๓๐)

• สุทธกสูตร — นาคมี 4 กำเนิด: อัณฑชะ (เกิดในไข่) · ชลาพุชะ (ในครรภ์) · สังเสทชะ (ในเถ้าไคล/ที่ชื้น) · อุปปาติกะ (ผุดเกิด) — เรียงจากต่ำไปประณีต
• ปณีตตรสูตร — นาคกำเนิดหลังประณีตกว่ากำเนิดก่อน
• อุโปสถสูตร 1–4 — เหตุที่สัตว์ไปเกิดเป็นนาค: ประพฤติกายทุจริต-วจีทุจริต-มโนทุจริต แต่มีความเห็น/ปรารถนาว่า “นาคมีอายุยืน วรรณะงาม สุขมาก” + รักษาอุโบสถ/ให้ทาน → เกิดเป็นนาค (เจือทั้งสุจริตบางส่วน)
• สุตสูตร 1–4 — ผู้ได้ฟังว่านาคมีอายุยืน ฯลฯ แล้วปรารถนาไปเกิด
• ทานูปการสูตร (เปยยาล ขยายเป็น ~40 สูตร) — ให้ทาน (ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ฯลฯ) แล้วปรารถนาเกิดเป็นนาค → สมปรารถนา

ความสำคัญ: แสดงว่า กรรม + ความปรารถนา (มโนปณิธาน) กำหนดภพที่ไปเกิด — แม้ทำทานก็พาไปเกิดในกำเนิดสัตว์ได้ถ้าตั้งจิตปรารถนาเช่นนั้น (โยงสังสารวัฏ)