สีลัพพตปรามาส (Sīlabbataparāmāsa)
ความยึดถือศีลและวัตรอย่างผิด — เชื่อว่าศีล/พรต/ข้อปฏิบัติภายนอกจะพาพ้นทุกข์ได้เองโดยไม่ต้องอาศัยมรรค (ปัญญา)
- เป็นข้อ 3 ในสังโยชน์เบื้องต่ำ 5 — พระโสดาบันละได้
- ตัวอย่างชัด: โควัตร/กุกกุรวัตร ในกุกกุโรวาทสูตร (ถือวัตรเลียนสัตว์ หวังเป็นเทพ → นรก/เดรัจฉาน)
- หนึ่งในอุปาทาน 4 (สีลัพพตุปาทาน) ด้วย
- ไม่ได้ห้ามการรักษาศีล — แต่ห้าม “ปรามาส” (ลูบคลำยึดผิด) ว่าศีลพรตเพียงอย่างเดียวเป็นทางพ้นทุกข์