ปายาสิสูตร (มหาวรรค สูตรที่ ๑๐ — จบมหาวรรค)
การโต้วาทะระหว่าง พระกุมารกัสสป กับ เจ้าปายาสิ ผู้ถือ นัตถิกทิฏฐิ (ที่ เสตัพยนคร โกศล)
ประเด็น
ปายาสิเชื่อว่า “โลกอื่นไม่มี สัตว์ผุดเกิดไม่มี ผลกรรมไม่มี” และอ้างการทดลองของตน (เช่น ขังนักโทษในหม้อปิดสนิทเพื่อดูวิญญาณออก, ชั่งน้ำหนักคนเป็น-คนตาย) ว่าพิสูจน์ว่าไม่มีวิญญาณ/โลกหน้า
การหักทิฏฐิ (ด้วยเหตุผล+อุปมา)
- ญาติที่ตกนรกไม่ได้รับอนุญาตให้กลับมาบอก / ผู้ไปสุคติก็ไม่อยากกลับ (เหมือนคนพ้นหลุมคูถ)
- การพิสูจน์ไม่ได้ด้วยวิธีหยาบ (ชั่ง ตวง ขังหม้อ) ไม่ได้แปลว่าสิ่งละเอียด (วิญญาณ/โลกหน้า) ไม่มี
- ชี้ตั้ง สัมมาทิฏฐิ: กรรม-วิบาก-โลกหน้ามีจริง (ตรงข้าม นัตถิกะของอชิตเกสกัมพล)
บทสรุป
- ปายาสิเลื่อมใส ประกาศตนเป็นอุบาสก
- แต่ ให้ทานโดยไม่เคารพ → ไปเกิดในเสรีสกวิมานว่างเปล่า (ชั้นต่ำ) ส่วนผู้จัดการทาน (อุตตรมาณพ) ที่ให้ด้วยความเคารพไปเกิดสูงกว่า → ทานต้องทำด้วยความเคารพจึงมีผลไพบูลย์
หมายเหตุ
สูตรนี้ พระกุมารกัสสปเป็นผู้แสดง (ไม่ใช่พระพุทธเจ้าตรัสเอง)
ที่อ้างอิง
มมร เล่ม 14 (ทีฆนิกาย มหาวรรค) ข้อ 301–330 | ที.ม. ๑๐
แหล่งสรุป: แหล่ง-ปายาสิสูตร