อปทาน
คัมภีร์ที่ 10 ของขุททกนิกาย — รวมประวัติและบุพกรรม (อดีตกรรมดี) ของพระพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้า และพระอรหันต์ทั้งหลาย เล่าในรูปคาถาว่าในอดีตชาติทำบุญกรรมใดไว้กับพระพุทธเจ้าองค์ก่อน แล้วได้ผลอย่างไรในชาตินี้
| ส่วน | จำนวน | เนื้อหา |
|---|---|---|
| พุทธาปทาน | 5 อปทาน | บุพกรรมของ[[buddha (พระพุทธเจ้า) |
| ปัจเจกพุทธาปทาน | 5 อปทาน | บุพกรรมของพระปัจเจกพุทธเจ้าทั้งหลาย |
| เถราปทาน | 510 อปทาน (51 วรรค) | บุพกรรมของพระเถระอรหันต์ 500+ รูป |
| เถรีอปทาน | 40 อปทาน (4 วรรค) | บุพกรรมของพระเถรีอรหันต์ เริ่มด้วยสุเมธาเถรีอปทาน |
เนื้อหาพุทธาปทาน (เล่ม 70) — เปิดด้วยพระอานนท์ทูลถามพระตถาคตว่าพระพุทธเจ้ามีอยู่หรือ และสำเร็จได้เพราะเหตุใด พระพุทธเจ้าตรัสถึงการบำเพ็ญบารมี บุญญาธิการที่กระทำแก่พระพุทธเจ้าทุกพระองค์ในอดีต ทาน ศีล เนกขัมมะ ปัญญา วิริยะ ขันติ สัจจะ อธิษฐาน เมตตา อุเบกขา
รูปแบบเถราปทาน — แต่ละอปทานโดยทั่วไปเล่าว่า:
- ในอดีต ท่านทำกรรมดีใดแก่พระพุทธเจ้าพระองค์ใด (ถวายดอกไม้ ตามประทีป กวาดลาน ฯลฯ)
- ผลที่ได้รับในชาติต่อๆ มา (เกิดในสวรรค์ มีรูปงาม มีสติปัญญา)
- ในชาตินี้บวชแล้วบรรลุอรหันต์
ความสำคัญ:
- อปทานแสดงหลักกรรมในเชิงบวก — เน้นบุพกรรมดีและอานิสงส์ที่ส่งผลข้ามชาติ โยงกับหลักการกรรมและบุญ
- เถรีอปทานเป็นหลักฐานสำคัญแสดงบทบาทและคุณธรรมของภิกษุณีสาวิกา ควรอ่านคู่กับเถรีคาถา
- เนื้อหาบุพกรรมในพุทธาปทานเชื่อมกับพุทธวงศ์ เพราะระบุช่วงเวลาที่พระโพธิสัตว์บำเพ็ญบารมีในศาสนาของพระพุทธเจ้าองค์ต่างๆ