อัจฉริยัพภูตธัมมสูตร (Acchariyabbhutadhamma Sutta)
พระพุทธเจ้าทรงแสดง ณ เชตวัน อารามของอนาถบัณฑิกเศรษฐี สาวัตถี — ภิกษุหลายรูปนั่งสนทนาถึงอิทธานุภาพของพระตถาคตที่ทรงทราบเรื่องพระพุทธเจ้าในอดีต พระอานนท์บอกว่า “พระตถาคตมีอัจฉริยธรรม” แล้วพระพุทธเจ้าตรัสให้พระอานนท์แจกแจงอัจฉริยธรรมของพระตถาคต
อัจฉริยธรรมของพระโพธิสัตว์ (ที่พระอานนท์กล่าว)
ก่อนลงสู่พระครรภ์
- พระโพธิสัตว์มีสติสัมปชัญญะเข้าถึงหมู่เทวดาชั้นดุสิต สถิตและดำรงอยู่จนตลอดอายุ
ขณะลงสู่พระครรภ์
- จุติจากชั้นดุสิตลงสู่พระครรภ์พระมารดา — มีสติสัมปชัญญะ
- แสงสว่างโอฬารปรากฏทั่วโลก แม้โลกันตริกนรกก็สว่าง หมื่นโลกธาตุสะเทือนหวั่นไหว
- เทวบุตร 4 ถวายอารักขา 4 ทิศ
- พระมารดามีศีล 5 โดยปกติ ไม่มีจิตใฝ่ฝันในกาม ไม่มีใครล่วงเกินได้
- พระมารดาได้กามคุณ 5 อย่างบริบูรณ์
- พระมารดาไม่มีโรคาพาธ มีความสุข ทรงเห็นพระโพธิสัตว์ในอุทรมีอวัยวะครบ
ขณะประสูติ
- พระมารดาทรงครรภ์ 10 เดือนเต็มจึงประสูติ
- ประสูติยืนตรง (ไม่นั่งหรือนอน)
- เทวดารับก่อน มนุษย์รับทีหลัง — เทวบุตร 4 รับแล้วนำมาวางหน้าพระมารดา
- ประสูติอย่างบริสุทธิ์ ไม่เปื้อนสิ่งใด (อุปมาแก้วมณีบนผ้ากาสิกพัสตร์)
- ธารน้ำ 2 สาย (เย็น-อุ่น) ปรากฏจากอากาศเพื่อสรง
- เสด็จดำเนิน 7 ก้าว เปล่งวาจา “เราเป็นผู้เลิศในโลก … ชาตินี้เป็นชาติที่สุด”
- แสงสว่างโอฬารปรากฏอีกครั้ง หมื่นโลกธาตุสะเทือน
- พระมารดาสวรรคตเมื่อ 7 วันหลังประสูติ เสด็จสู่ชั้นดุสิต
อัจฉริยธรรมที่พระพุทธเจ้าทรงเพิ่ม
- เวทนา สัญญา วิตกของตถาคต ปรากฏเกิดขึ้น ตั้งอยู่ ดับไป — เธอทรงรู้อยู่ (สติสัมปชัญญะต่อสภาวธรรมของพระองค์เอง)
ความสำคัญ
- สูตรนี้บันทึกอัจฉริยธรรมของพระโพธิสัตว์ตั้งแต่จุติ-ปฏิสนธิ-ประสูติ ครบถ้วนที่สุดในมัชฌิมนิกาย
- คู่ขนานกับพักกุลัตเถรัจฉริยัพภูตสูตร ซึ่งเป็นอัจฉริยธรรมของพระเถระ
- โยง: พระอานนท์, bodhisatta (พระโพธิสัตว์), dusita-deva (ดุสิตเทวโลก), พระพุทธเจ้า