เจโตขีลสูตร

เจโตขีลสูตร (มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ สูตรที่ ๑๖)

พระพุทธเจ้า ทรงแสดงที่พระเชตวัน เมืองสาวัตถี ว่า ภิกษุที่ยังไม่ละ ตะปูตรึงใจ 5 (เจโตขีละ) และยังไม่ถอน เครื่องผูกพันใจ 5 (เจตโสวินิพันธะ) ย่อมเป็นไปไม่ได้ที่จะเจริญงอกงามในธรรมวินัย

ตะปูตรึงใจ 5 (เจโตขีละ — ความแข็งกระด้างของจิต)

ความสงสัย-ไม่ปลงใจเชื่อ ที่ทำให้จิต “ไม่น้อมไปเพื่อความเพียร”:

1. สงสัยใน พระศาสดา
2. สงสัยใน พระธรรม
3. สงสัยใน พระสงฆ์ (รวมเป็นความไม่มั่นในพระรัตนตรัย)
4. สงสัยใน สิกขา (ไตรสิกขา)
5. โกรธเคืองเพื่อนพรหมจรรย์ (มีใจดุจตะปูตำคนอื่น)

เครื่องผูกพันใจ 5 (เจตโสวินิพันธะ — เครื่องรัดจิต)

ความติดข้องที่ดึงจิตไว้:

1. ไม่ปราศจากราคะใน กาม
2. ไม่ปราศจากราคะใน ร่างกาย (ตน)
3. ไม่ปราศจากราคะใน รูป (ภายนอก)
4. ติด สุขในการกินอิ่ม-นอน-หลับ (เกียจคร้าน)
5. ประพฤติพรหมจรรย์ เพื่อหวังไปเกิดเป็นเทพ (ปฏิบัติเพราะอยากได้ภพ)

ฝ่ายเจริญ

ภิกษุที่ ละตะปู 5 + ถอนเครื่องผูก 5 ได้ จิตย่อมน้อมไปเพื่อความเพียร → เจริญงอกงามแน่นอน ปิดท้ายด้วยการเจริญ อิทธิบาท (ฉันทะ วิริยะ จิตตะ วีมังสา) + ความเพียร พร้อมอุปมาแม่ไก่ฟักไข่ด้วยดี ลูกไก่ย่อมเจาะเปลือกออกได้เอง

ความสำคัญ

“เช็กลิสต์” สิ่งกีดขวางความก้าวหน้า — 5 อย่างแรกคือความไม่มั่นใจ/ความขัดเคือง, 5 อย่างหลังคือความติดข้องในกายและภพ ต้องเคลียร์ก่อนจิตจึงพร้อมเพียร เชื่อม นิวรณ์ 5

ที่อ้างอิง

มมร เล่ม 18 (มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ สีหนาทวรรค) ข้อ ๒๒๖–๒๓๒ | ม.มู. ๑๒

แหล่งสรุป: แหล่ง-เจโตขีลสูตร