โคปกโมคคัลลานสูตร (Gopakamoggallāna Sutta)
พระอานนท์ตอบพราหมณ์โคปกโมคคัลลานะและวัสสการพราหมณ์ หลังพุทธปรินิพพานไม่นาน ที่เวฬุวัน เมืองราชคฤห์ (สมัยอชาตศัตรูซ่อมเมือง)
- มีภิกษุถึงพร้อมทุกธรรมเท่าพระพุทธเจ้าไหม? → ไม่มี — พระพุทธเจ้า “ทรงเปิดมรรคที่ยังไม่มีใครเปิด” สาวกเป็นผู้เดินตามมรรค
- มีผู้ที่ทรงแต่งตั้ง / สงฆ์แต่งตั้งเป็นที่พึ่งแทนพระองค์ไหม? → ไม่มี (ไม่มีการสืบทอดตำแหน่งแบบบุคคล)
- แล้วอะไรเป็นเหตุสามัคคี? → “มีธรรมเป็นที่พึ่ง” (ธมฺมปฏิสรณ): ทรงบัญญัติสิกขาบท+ปาติโมกข์ ภิกษุประชุมสวดทุกอุโบสถ ผู้มีอาบัติทำคืนตามธรรม — “ธรรมต่างหากให้พวกเราทำ ไม่ใช่บุคคล”
- มีภิกษุที่เคารพนับถือเป็นพิเศษ (ผู้ประกอบปสาทนียธรรม — ศีล/พหูสูต/สันโดษ/ฌาน/วิชชา ฯลฯ)
- ความสำคัญ: หลักการ ธรรมวินัยเป็นศาสดาแทนพระพุทธเจ้า (สอดคล้องมหาปรินิพพานสูตร) — ไม่มีสังฆราชาเหนือสงฆ์