มหาปรินิพพานสูตร (มหาวรรค สูตรที่ ๓)

สูตรยาวที่สุดในพระไตรปิฎก ว่าด้วยปัจฉิมกาลของ พระพุทธเจ้า ตั้งแต่ก่อนปรินิพพานจนถึงแบ่งพระธาตุ (พระอานนท์ เป็นผู้อยู่ใกล้ชิดตลอด)

เหตุการณ์หลัก (ตามลำดับ)

ราชคฤห์: อชาตศัตรู เตรียมตีวัชชี → ทรงแสดง อปริหานิยธรรม 7 (เหตุแห่งความไม่เสื่อม)
จาริกสู่เหนือ: นาลันทา → ปาฏลิคาม → เวสาลี (อัมพปาลีถวายสวน) → เวฬุวคาม (ประชวร, ตรัส อัตตทีปะ “มีตนเป็นเกาะ มีธรรมเป็นที่พึ่ง”)
ปลงอายุสังขาร ที่ปาวาลเจดีย์ (เหลือ 3 เดือน)
ปาวา: ฉันสูกรมัททวะของ จุนทะ ประชวรหนัก
กุสินารา: บวช สุภัททะ = ปัจฉิมสาวก; ตรัส “ธรรมและวินัยจะเป็นศาสดาแทนเรา”
ปัจฉิมวาจา แล้วปรินิพพาน (เข้าฌานโดยลำดับ)
ทรงแสดง สังเวชนียสถาน 4; ถวายพระเพลิง; แบ่งพระสรีรธาตุเป็น 8 ส่วน (โทณพราหมณ์)

มมร เล่ม 13 (ทีฆนิกาย มหาวรรค) ข้อ 67–144 | ที.ม. ๑๐