มารตัชชนียสูตร (มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ สูตรที่ ๕๐ — คุกคามมาร; จบมูลปัณณาสก์)
ที่เภสกลาวัน (ป่าให้อภัยเนื้อ) เมืองสุงสุมารคีระ แคว้นภัคคะ — มารเข้าไปในท้องของพระมหาโมคคัลลานะ ขณะจงกรม ทำให้ท้องหนักอึ้ง พระเถระรู้ด้วยปัญญา จึงสั่งให้มารออกมา แล้วคุกคาม(ตัชชนีย)มารด้วยเรื่องในอดีต
พระโมคคัลลานะรู้ทันมาร
มารคิดว่า “สมณะนี้ไม่รู้จักเรา” → พระเถระบอกชื่อความคิดมารได้ถูก มารจึงออกมายืนข้างประตู → พระเถระเล่าว่า อดีตชาติ ตนเคยเป็น “ทูสีมาร” — มารปัจจุบันเป็นหลานชาย (บุตรของนางกาลีน้องสาวทูสีมาร)
เรื่องทูสีมาร × พระกกุสันธพุทธเจ้า
ครั้งพระกกุสันธพุทธเจ้า (อดีตพุทธะ) มีคู่อัครสาวก วิธุระ (เลิศธรรมเทศนา) กับ สัญชีวะ (เข้าสัญญาเวทยิตนิโรธได้ง่าย — เคยถูกเข้าใจว่าตายจึงถูกเผา แต่ไม่เป็นไร จึงได้ชื่อ “สัญชีวะ”)
ทูสีมารพยายามทำลายสงฆ์ 2 วิธี:
- ดลใจชาวบ้านด่า-เบียดเบียนภิกษุ → คนทำบาปตกนรก; พระกกุสันธะสอนภิกษุเจริญพรหมวิหาร 4 (เมตตา-กรุณา-มุทิตา-อุเบกขา) ตอบโต้
- ดลใจชาวบ้านสักการะบูชาภิกษุ (เกินควร) → หวังให้ภิกษุจิตเสีย; พระกกุสันธะสอนภิกษุพิจารณา อสุภ-อาหารปฏิกูล-สัพพโลกอนภิรต-อนิจจสัญญา ตอบโต้
ผลกรรมของทูสีมาร
ทูสีมารเข้าสิงเด็ก เอาหินขว้างหัวพระวิธุระแตก → พระกกุสันธะชำเลืองดู ตรัสว่า “ทูสีมารไม่รู้ประมาณ” → ทูสีมารจุติตกมหานรกทันที (นรกชื่อ ฉผัสสายตนิกะ / สังกุสมาหตะ / ปัจจัตตเวทนียะ) ไหม้อยู่หลายพันปี
คาถาคุกคามมาร
พระโมคคัลลานะเตือนมารว่า — สาวกพระพุทธเจ้ารู้ทั้งนรก/วิมาน/ฤทธิ์ (อ้างเหตุการณ์เขย่าเวชยันตปราสาท, ถามท้าวสักกะ-พรหม) “ผู้เบียดเบียนตถาคตและสาวก ย่อมประสบบาป ดุจคนพาลกระโดดเข้ากองไฟเผาตนเอง” → มารเสียใจ หายไป
ความสำคัญ
- เผยว่าพระโมคคัลลานะอดีตเคยเป็นมาร — แสดงกฎแห่งกรรมแม้กับมาร (ทูสีมารทำร้ายพระอรหันต์ → มหานรก)
- ยกพรหมวิหาร 4 + อสุภ-อนิจจสัญญา เป็นเครื่องป้องกันภิกษุจากทั้ง “คำด่า” และ “คำสรรเสริญ”
- เป็นสูตรที่ 50 — จบมูลปัณณาสก์ (50 สูตรแรกของมัชฌิมนิกาย)
ที่อ้างอิง
มมร เล่ม 19 (มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ จูฬยมกวรรค) ข้อ ๕๕๗–๕๖๖ | ม.มู. ๑๒
แหล่งสรุป: แหล่ง-มารตัชชนียสูตร