รถวินีตสูตร (มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ สูตรที่ ๒๔ — “อุปมารถ 7 ผลัด”)
พระสารีบุตร (เดิมชื่ออุปติสสะ) สนทนาธรรมกับ พระปุณณมันตานีบุตร ที่ป่าอันธวัน เมืองสาวัตถี — สูตรนี้ตอบคำถาม “ประพฤติพรหมจรรย์ในพระศาสดา เพื่ออะไร?”
เหตุ
ภิกษุชาวชาติภูมิยกย่องพระปุณณมันตานีบุตรเฉพาะพระพักตร์ พระสารีบุตรอยากพบจึงตามไปป่าอันธวัน
บทสนทนา: เพื่ออะไร?
พระสารีบุตรไล่ถามทีละข้อ:
ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อ สีลวิสุทธิ หรือ?
— ไม่ใช่
เพื่อ จิตตวิสุทธิ หรือ?
— ไม่ใช่
… (ไล่ผ่านวิสุทธิ 7 ทุกข้อ)
เพื่อ ญาณทัสสนวิสุทธิ หรือ?
— ไม่ใช่แล้วเพื่ออะไร?
— เพื่ออนุปาทาปรินิพพาน
แล้วถามต่อ: “สีลวิสุทธิ คือ อนุปาทาปรินิพพาน” ใช่ไหม? — ไม่ใช่ (ทุกข้อใน 7 ก็ตอบไม่ใช่) “ที่นอกจากนี้ใช่ไหม?” — ก็ไม่ใช่
วิสุทธิ 7 (ความบริสุทธิ์ 7 ขั้น)
- สีลวิสุทธิ — บริสุทธิ์ด้วยศีล
- จิตตวิสุทธิ — บริสุทธิ์ด้วยจิต (สมาธิ)
- ทิฏฐิวิสุทธิ — บริสุทธิ์ด้วยความเห็น (เข้าใจนามรูป)
- กังขาวิตรณวิสุทธิ — บริสุทธิ์ด้วยการข้ามพ้นความสงสัย (เข้าใจปัจจัย)
- มัคคามัคคญาณทัสสนวิสุทธิ — เห็นชัดว่าทางใช่/ไม่ใช่ทาง
- ปฏิปทาญาณทัสสนวิสุทธิ — เห็นชัดในข้อปฏิบัติ
- ญาณทัสสนวิสุทธิ — เห็นชัดด้วยญาณ
อุปมารถ 7 ผลัด
พระเจ้าปเสนทิโกศล จะเสด็จจากสาวัตถี→สาเกต (กรณียะด่วน) ต้องใช้รถ 7 ผลัด สลับกัน ผลัดละช่วง ทุกผลัดเพียงเป็น “เครื่องส่งต่อ” จนถึงที่หมาย ผลัดใดผลัดหนึ่งไม่ใช่ “สาเกต” และที่นอกจากผลัด 7 นี้ก็ไม่ใช่ที่ถึงสาเกตได้
แบบเดียวกัน:
- สีลวิสุทธิ → ส่งให้ จิตตวิสุทธิ
- จิตตวิสุทธิ → ส่งให้ ทิฏฐิวิสุทธิ
- …
- ญาณทัสสนวิสุทธิ → ส่งให้ อนุปาทาปรินิพพาน
วิสุทธิ 7 = รถ 7 ผลัด · อนุปาทาปรินิพพาน = สาเกต (ที่หมาย)
บทสรุป: ยอดสาวก 2 รูปยกย่องกัน
พระสารีบุตรชม: “ธรรมลึกซึ้ง อันท่านปุณณะเลือกเฟ้นมากล่าวแก้ด้วยปัญญาลึกซึ้ง ตามเยี่ยงพระสาวกผู้รู้คำสอนของพระศาสดาโดยถ่องแท้”
พระปุณณะชมกลับเมื่อรู้ว่าผู้ถามคืออุปติสสะ/สารีบุตร — “พระมหานครทั้งสองนั้น ต่างชื่นชมสุภาษิตของกันและกัน”
ความสำคัญ
แหล่งคลาสสิกของ วิสุทธิ 7 ที่พระพุทธโฆสะนำมาขยายเป็น วิสุทธิมรรค โครงคัมภีร์ทั้งเล่ม
ที่อ้างอิง
มมร เล่ม 18 (มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ โอปัมมวรรค) ข้อ ๒๙๒–๓๐๐ | ม.มู. ๑๒
แหล่งสรุป: แหล่ง-รถวินีตสูตร