วิสุทธิ 7 (ความบริสุทธิ์ 7 ขั้น)
ลำดับความบริสุทธิ์ 7 ขั้นที่ส่งต่อกันจนถึง อนุปาทาปรินิพพาน (นิพพานที่ไม่มีเชื้อยึด) แสดงครั้งแรกใน รถวินีตสูตร โดยพระปุณณมันตานีบุตร
- สีลวิสุทธิ — ศีลบริสุทธิ์
- จิตตวิสุทธิ — จิตบริสุทธิ์ (ฌาน)
- ทิฏฐิวิสุทธิ — ความเห็นบริสุทธิ์ (เข้าใจนาม-รูป)
- กังขาวิตรณวิสุทธิ — ข้ามพ้นความสงสัย (เห็นปัจจัย, ปฏิจจสมุปบาท)
- มัคคามัคคญาณทัสสนวิสุทธิ — เห็นชัด “นี่ทาง / นี่ไม่ใช่ทาง”
- ปฏิปทาญาณทัสสนวิสุทธิ — เห็นชัดในข้อปฏิบัติ (วิปัสสนาญาณต่างๆ)
- ญาณทัสสนวิสุทธิ — ญาณในมรรคผล
อุปมารถ 7 ผลัด
แต่ละขั้นเป็นเพียง “เครื่องส่งต่อ” ไปสู่ขั้นถัดไป ไม่ใช่จุดหมายในตัวเอง — เหมือนรถ 7 ผลัดที่พระเจ้าปเสนทิโกศลใช้สลับกันจากสาวัตถี→สาเกต รถผลัดใดผลัดหนึ่งไม่ใช่ “สาเกต” แต่ขาดผลัดใดผลัดหนึ่งก็ไปไม่ถึง
ความสำคัญ
เป็นโครงคัมภีร์ วิสุทธิมรรค ของพระพุทธโฆสาจารย์ ที่ขยายเป็น 23 ปริจเฉท ใช้เป็นแผนที่ปฏิบัติของพระพุทธศาสนาเถรวาทมาจนถึงปัจจุบัน