นิพพาน (Nibbāna) — ความดับสนิทแห่งทุกข์

เป้าหมายสูงสุดของพระพุทธศาสนา = ความดับตัณหา/กิเลส/ทุกข์โดยสิ้นเชิง เป็น “ทุกขนิโรธ” ในอริยสัจข้อ 3 (อริยสัจ 4)

ลักษณะ

เป็น อสังขตธรรม — ไม่ถูกปัจจัยปรุงแต่ง ไม่เกิด ไม่ดับ ไม่แปรปรวน (ต่างจากสังขตธรรมทั้งปวง)
ในพรหมนิมันตนิกสูตร ทรงเรียกว่า “วิญญาณ อนิทัสสนะ อนันตะ มีรัศมีรอบด้าน” อันสัตว์เข้าถึงไม่ได้โดยความเป็นดิน-น้ำ-ไฟ-ลม-สัตว์-เทวดา-พรหม-สิ่งทั้งปวง = พ้นจากการยึด “สิ่งทั้งปวง”
ในจูฬเวทัลลสูตร: นิพพานเป็น “ส่วนเปรียบของวิมุตติ” — พรหมจรรย์หยั่งลงในนิพพาน มีนิพพานเป็นที่สุด “ถามเลยนิพพานไม่ได้”