มัคคสังยุต — อวิชชาวรรค (วรรคที่ 1)
วรรคแรกของ มัคคสังยุต (SN 45 — ว่าด้วยอริยมรรคมีองค์ 8) สังยุตเปิดมหาวารวรรค (เล่ม 5 — โพธิปักขิยธรรม) ที่สาวัตถี — 10 สูตร
- อวิชชาสูตร (ข้อ ๑) — อวิชชาเป็นหัวหน้าในการเกิดอกุศล (มีอหิริก-อโนตตัปปะตามมา) → เกิดมิจฉัตตะ 8 (มิจฉาทิฏฐิ…มิจฉาสมาธิ); วิชชาเป็นหัวหน้าการเกิดกุศล (มีหิริ-โอตตัปปะตามมา) → เกิดสัมมัตตะ 8 = มรรค 8
- อุปัฑฒสูตร — พระอานนท์ทูลว่า “ความมีกัลยาณมิตรเป็นกึ่งหนึ่งของพรหมจรรย์” → ทรงแก้ว่า “เป็นทั้งหมด (สกลเมว) ของพรหมจรรย์” เพราะผู้มีกัลยาณมิตรย่อมเจริญมรรค 8 ได้
- สารีปุตตสูตร — พระสารีบุตรกล่าวนัยเดียวกัน (กัลยาณมิตตตา = ทั้งหมดของพรหมจรรย์)
- พราหมณสูตร — มรรค 8 คือ “พรหมยาน/ธรรมยาน” ยานอันประเสริฐนำออกจากทุกข์
- กิมัตถิยสูตร — ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อกำหนดรู้ทุกข์
- ภิกขุสูตร 1–2 · วิภังคสูตร — ทรงจำแนกองค์มรรค 8 (สัมมาทิฏฐิ = รู้อริยสัจ 4 ฯลฯ)
- สุกสูตร · นันทิยสูตร — มรรค 8 เพื่อความสิ้นทุกข์
สูตรแกน (วิเวกนิสสิต): เจริญมรรค 8 “อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปในการสละ (โวสสัคคปริณามี)” — วลีนี้เป็นแกนซ้ำตลอดมหาวารวรรค
ความสำคัญ: วางกัลยาณมิตตตา + วิชชาเป็นต้นทางของมรรค 8 — เปิดสังยุตว่าด้วยทางสายเอกสู่นิพพาน