อังคุตตรนิกาย — จตุกกนิบาต จตุตถปัณณาสก์ (วรรคที่ ๑–๕)
จตุตถปัณณาสก์แห่งอังคุตตรนิกาย จตุกกนิบาต ครอบ 5 วรรค สูตรข้อ ๑๕๑–๒๐๐ มีเนื้อหาหนักทางภาวนาและวิภัชกรรม
| วรรค | สาระเด่น |
|---|---|
| ๑ อินทริยวรรค (ข้อ ๑๕๑–๑๖๐) | อินทรีย์ ๔ (ศรัทธา-วิริยะ-สมาธิ-ปัญญา) · พละ ๔ (หลายสูตร: ศรัทธา-วิริยะ-สมาธิ-ปัญญา; ปัญญา-วิริยะ-กรรมไม่มีโทษ-สงเคราะห์) · กัปปสูตร (อสงไขย ๔ แห่งกัป) |
| ๒ ปฏิปทาวรรค (ข้อ ๑๖๑–๑๗๐) | ปฏิปทา ๔ (ทุกขา/สุขา × ทันธา/ขิปปาภิญญา) · บุคคล ๔ ประเภทตามการปฏิบัติ |
| ๓ สัญเจตนิยวรรค (ข้อ ๑๗๑–๑๘๐) | สัญเจตนา (เจตนา) ๔ ทาง · ตัณหาสูตร (ตัณหา ๔ ประเภท) · โยธาชีวสูตร |
| ๔ โยธาชีววรรค (ข้อ ๑๘๑–๑๙๐) | บุคคลเปรียบโยธา (นักรบ) ๔ จำพวก · ปาฏิโภค |
| ๕ มหาวรรค (ข้อ ๑๙๑–๒๐๐) | ทักขิณาวิสุทธิ ๔ · ตระกูลโภคะ ๔ ประเภท · บุคคล ๔ ตามการแสวงหาประโยชน์ |
เนื้อเด่น
-
อินทรีย์ ๔ และพละ ๔ (ข้อ ๑๕๑–๑๕๕ อินทริยวรรค): ชุดธรรมพื้นฐานเหมือนกัน — ศรัทธา วิริยะ สมาธิ ปัญญา แต่อินทรีย์เน้น “ความเป็นใหญ่” ในด้านนั้น ส่วนพละเน้น “ความไม่หวั่นไหว” ต่อสิ่งตรงข้าม; ยังมีพละชุดอื่น เช่น ปัญญา-วิริยะ-กรรมไม่มีโทษ-สงเคราะห์ (ข้อ ๑๕๓), สติ-สมาธิ-กรรมไม่มีโทษ-สงเคราะห์ (ข้อ ๑๕๔)
-
ปฏิปทา ๔ (ปฏิปทาวรรค): วิธีปฏิบัติ ๔ แบบตามคู่ “สุขา/ทุกขา” กับ “ขิปปาภิญญา/ทันธาภิญญา” — (๑) ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ปฏิบัติยาก รู้ช้า (๒) ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ปฏิบัติยาก รู้เร็ว (๓) สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ปฏิบัติสะดวก รู้ช้า (๔) สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ปฏิบัติสะดวก รู้เร็ว; ชุดนี้ซ้ำกับตติยปัณณาสก์เกสีวรรค แสดงว่าเป็นหลักที่สำคัญพอกล่าวซ้ำ
-
โยธาชีว (นักรบ) ๔ จำพวก (โยธาชีววรรค): เปรียบภิกษุกับนักรบ ๔ แบบตามการเผชิญ “ฝุ่น-ธง-เสียง-การประจัญ” (เห็นทุกข์/ได้ยิน/เข้าใกล้/เผชิญจริงแล้วย่อท้อหรืออดทน) — (เรื่องกรรม ๔ ประเภท ดำ-ขาว อยู่ในกรรมวรรค ข้อ ๒๓๒–๒๓๓ ของวรรคไม่สงเคราะห์)
-
ทักขิณาวิสุทธิ ๔ (มหาวรรค): ความบริสุทธิ์แห่งทักษิณาทาน — บริสุทธิ์ฝ่ายทายก / ฝ่ายปฏิคาหก / ทั้งสองฝ่าย / ไม่บริสุทธิ์ทั้งสองฝ่าย; เจตนาและศีลของผู้ให้-ผู้รับเป็นตัวกำหนดผล
ความสำคัญ: รวมหมวดภาวนาหลัก (อินทรีย์/พละ/ปฏิปทา ๔) กับหลักทาน (ทักขิณาวิสุทธิ ๔); อินทรีย์/พละ ๔ เป็นชุดธรรมเดียวกันในบริบทต่างกัน — “อินทรีย์” เน้นความเป็นใหญ่ “พละ” เน้นความไม่หวั่นไหว
โยงกับ: กรรม · นิพพาน · ทาน · ตติยปัณณาสก์ · เปยยาลรวม