สิ่งที่เป็นที่ตั้งของทุกข์ / เครื่องยึดมั่นที่ค้ำจุนการเวียนว่ายในสังสารวัฏ
- อุปธิ 4 ประเภท (ตามนัยอรรถกถา):
- กิเลสอุปธิ — กิเลส ราคะ โทสะ โมหะ
- ขันธอุปธิ — khandha-5 (ขันธ์ 5) อุปาทานขันธ์ทั้ง 5
- อภิสังขารอุปธิ — เจตนา/กรรมสะสม
- กามอุปธิ — วัตถุกามและกิเลสกาม
- สัมพันธ์กับทุกข์: ที่ที่อุปธิมี ทุกข์ย่อมมี — อุปธิเป็นรากของการเกิดซ้ำ
- นิพพาน = นิรูปธิ: ภาวะสิ้นอุปธิ — พระอรหันต์ผู้สิ้นอาสวะ (arahatship (พระอรหัต)) ไม่มีอุปธิที่จะค้ำจุนชาติใหม่อีก
- ต่างจากอุปาทาน (upadana-4 (อุปาทาน 4)): อุปาทานเน้นที่กิริยายึดมั่น อุปธิเน้นที่สิ่งซึ่งเป็นที่ตั้ง (วัตถุที่ถูกยึด)
- พบในบริบทคำสรรเสริญ: คำว่า “นิรูปธิ” หรือ “สิ้นอุปธิ” มักพบในการพรรณนาถึงนิพพานหรือการบรรลุมรรคผล
โยง: nibbana (นิพพาน) · upadana-4 (อุปาทาน 4) · khandha-5 (ขันธ์ 5) · arahatship (พระอรหัต) · tanha (ตัณหา)