สาเลยยกสูตร (มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ สูตรที่ ๔๑ — กรรมบถ 10; เริ่มจูฬยมกวรรค)
พระพุทธเจ้าทรงแสดงแก่พราหมณ์-คฤหบดีชาวบ้าน สาละ แคว้นโกศล — ตอบคำถามว่า “เหตุใดสัตว์บางพวกตายแล้วไปอบาย บางพวกไปสุคติ?” คำตอบ: เพราะ ความประพฤติ (จริต) เป็นธรรม/ไม่เป็นธรรม
อกุศลกรรมบถ 10 (เหตุสู่ทุคติ)
กาย 3: ฆ่าสัตว์ / ลักทรัพย์ / ประพฤติผิดในกาม
วาจา 4: พูดเท็จ / ส่อเสียด / คำหยาบ / เพ้อเจ้อ
ใจ 3: อภิชฌา (เพ่งเล็งของผู้อื่น) / พยาบาท / มิจฉาทิฏฐิ (เห็นว่าทาน-กรรม-โลกหน้า-บิดามารดาไม่มีผล)
กุศลกรรมบถ 10 (เหตุสู่สุคติ)
ตรงข้ามทั้ง 10 ข้อ: เว้นปาณาติบาต-อทินนาทาน-กาเมสุมิจฉาจาร / เว้นมุสา-ปิสุณา-ผรุส-สัมผัปปลาป / ไม่เพ่งเล็ง-ไม่พยาบาท-สัมมาทิฏฐิ
ผลพิเศษของผู้ประพฤติธรรม
ผู้ประพฤติกุศลกรรมบถครบ ปรารถนาเกิดที่ใดได้ตามนั้น — กษัตริย์/พราหมณ์/คฤหบดีมหาศาล → เทพ 6 ชั้นกามาวจร → พรหมโลก (รูปพรหมทุกชั้น) → อรูปพรหม (อากาสานัญจ./วิญญาณัญจ./เนวสัญญานาสัญญ.) → สูงสุด เจโตวิมุตติ-ปัญญาวิมุตติ สิ้นอาสวะ “เพราะเขาประพฤติธรรมสม่ำเสมอ”
ความสำคัญ
- เป็นสูตรมาตรฐานเรื่องกรรมบถ 10 ที่ฆราวาสนำไปใช้ตรง — เชื่อมศีลธรรมกับคติที่ไปเกิด
- ชาวบ้านสาละถึงพระรัตนตรัยเป็นสรณะ
- เนื้อหาเหมือนเวรัญชกสูตร (สูตรที่ 42) ทุกประการ ต่างแค่ผู้ฟัง/สถานที่ (ฝาแฝด)
ที่อ้างอิง
มมร เล่ม 19 (มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ จูฬยมกวรรค) ข้อ ๔๘๓–๔๘๗ | ม.มู. ๑๒
แหล่งสรุป: แหล่ง-สาเลยยกสูตร