สฬายตนสังยุต — คหปติวรรค (วรรคที่ 3, ตติยปัณณาสก์)
วรรคที่ 3 ของตติยปัณณาสก์ ในสฬายตนสังยุต — 10 สูตร ผู้ฟังส่วนใหญ่เป็นคหบดี (คฤหบดี/คฤหัสถ์) และพระเจ้าแผ่นดิน
- เวสาลีสูตร (ข้อ ๑๙๑–๑๙๒) — อุคคคฤหบดีชาวเวสาลีเข้าเฝ้าที่กรุงเวสาลี กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน → ทรงตรัส: เหตุที่ปรินิพพาน/ไม่ปรินิพพาน = ไม่เพลิดเพลิน/เพลิดเพลินในอายตนะ ๖ → วิญญาณอาศัยตัณหา
- วัชชีสูตร (ข้อ ๑๙๓–๑๙๔) — อุคคคฤหบดีชาวหัตถิคาม แคว้นวัชชี → เหมือนเวสาลีสูตร
- นาฬันทสูตร (ข้อ ๑๙๔) — อุบาลีคฤหบดีที่ปาวาริกัมพวัน เมืองนาฬันทา → เหมือนสูตรก่อน (หมายเหตุ: ข้อ ๑๙๔ ปรากฏซ้ำทั้งท้ายวัชชีสูตรและต้นนาฬันทสูตร อาจเป็นข้อต่อเนื่องหรือเลขซ้ำในต้นฉบับ)
- ภารทวาชสูตร (ข้อ ๑๙๕–๑๙๘) — พระบิณโฑลภารทวาชะอยู่ที่**กรุงโกสัมพี โฆสิตาราม** → พระเจ้าอุเทนถาม: ภิกษุหนุ่มถือพรหมจรรย์ได้อย่างไร? → ท่านตอบ 3 เหตุ: (1) เห็นภิกษุณีสูงวัยด้วย มาตาทิสัญญา (เหมือนมารดา-พี่สาว-น้องสาว) (2) เจริญ อสุภ (พิจารณาร่างกายว่าไม่งาม) (3) อินทรียสังวร → พระเจ้าอุเทนถึงไตรสรณะ
- โสณสูตร (ข้อ ๑๙๙–๒๐๐) — โสณะบุตรคฤหบดีที่กรุงราชคฤห์ เวฬุวัน → เหมือนเวสาลีสูตร
- โฆสิตสูตร (ข้อ ๒๐๐) — โฆสิตคฤหบดีถามพระอานนท์ที่**กรุงโกสัมพี โฆสิตาราม**: “ความแตกต่างแห่งธาตุคืออะไร?” → พระอานนท์ตอบ: ธาตุ ๖ (จักขุ-โสต-ฆาน-ชิวหา-กาย-มน) + อารมณ์ ๖ → เกิด เวทนา ๓ (สุข-ทุกข์-อทุกขมสุข) (หมายเหตุ: ข้อ ๒๐๐ ปรากฏซ้ำทั้งท้ายโสณสูตรและต้นโฆสิตสูตร)
- หาลิททกานิสูตร (ข้อ ๒๐๑–๒๐๒) — หาลิททกานิคฤหบดีถามพระมหากัจจายนะที่สังปวัตตบรรพต แคว้นอวันตี → ธาตุ → ผัสสะ → เวทนา: อาศัยธาตุ ๖ เกิดผัสสะ ๖ เกิดเวทนา ๓
- นกุลปิตุสูตร (ข้อ ๒๐๓–๒๐๔) — นกุลบิดาคฤหบดีที่**สุงสุมารคิรินคร เภสกฬาวัน ภัคคชนบท** → เหมือนเวสาลีสูตร
- โลหิจจสูตร (ข้อ ๒๐๕–๒๐๙) — พระมหากัจจายนะอยู่ที่อรัญญกุฎี ใกล้มักกรกฏนคร แคว้นอวันตี → มาณพของโลหิจจพราหมณ์ด่าว่า → ท่านกล่าวคาถา “พราหมณ์เก่า” (อินทรียสังวร-เนกขัมมะ) → โลหิจจพราหมณ์ได้ฟังแล้วถึงไตรสรณะ
- เวรหัญจานีสูตร (ข้อ ๒๑๐–๒๑๒) — พระอุทายีอยู่ที่สวนมะม่วงโตเทยยพราหมณ์ กามัณฑานคร → พราหมณีเวรหัญจานิโคตรเข้าหา: ครั้งแรกนั่งบนอาสนะสูงคลุมศีรษะ ท่านไม่แสดงธรรม; ครั้งสองนั่งอาสนะต่ำเปิดศีรษะ ท่านจึงแสดงธรรม “เมื่อมีอายตนะ จึงบัญญัติสุข-ทุกข์ได้” → พราหมณีถึงไตรสรณะ
ความสำคัญ: วรรคนี้แสดงว่าคำสอนเรื่องอายตนะถูกถ่ายทอดให้คฤหัสถ์และกษัตริย์ในหลายชนบท — ภูมิภาคหลัก ได้แก่ เวสาลี โกสัมพี ราชคฤห์ และแคว้นอวันตี (แดนไกล) โดยพระมหากัจจายนะทำหน้าที่แทนพระพุทธองค์ในชนบทห่างไกล