บุคคล 4 จำพวก — จำแนกตามการทำตน/ผู้อื่นให้เดือดร้อน
กรอบจำแนกบุคคลตามแนวปฏิบัติ จากกันทรกสูตร (และกุกกุโรวาทสูตร, อปัณณกสูตร ฯลฯ)
- อัตตันตปะ — ทำตนให้เดือดร้อน = นักบวชทรมานตน (อัตตกิลมถานุโยค: เปลือย อดอาหาร ฯลฯ)
- ปรันตปะ — ทำผู้อื่นให้เดือดร้อน = ผู้เลี้ยงชีพด้วยการฆ่า (พราน ชาวประมง โจร เพชฌฆาต ผู้คุม)
- อัตตันตปะ+ปรันตปะ — ทำทั้งสอง = กษัตริย์/พราหมณ์บูชายัญ (ทรมานตน + สั่งฆ่าสัตว์ + บีบบังคับทาสกรรมกร)
- ไม่ทำตนและผู้อื่นเดือดร้อน ✨ — ผู้ไม่มีความหิว ดับเย็น “มีตนเป็นดังพรหม” = ผู้ปฏิบัติตามพุทธมรรค (ศีล→ฌาน→วิชชา 3→สิ้นอาสวะ)
ความสำคัญ
- พวกที่ 4 = แก่นของมัชฌิมาปฏิปทา (ไม่กามสุขัลลิกะ ไม่อัตตกิลมถะ)
- เกณฑ์ตัดสินคุณค่าของการปฏิบัติ: ไม่เบียดเบียนทั้งตนและผู้อื่น