สรุปแหล่ง: อัคคัญญสูตร
แหล่งต้นฉบับ: vol-15 หน้า 145 ข้อ 51–64 | ที.ปา. ๑๑
ที่อ้างอิง: พระสุตตันตปิฎก ทีฆนิกาย ปาฏิกวรรค, อัคคัญญสูตร (สูตรที่ ๔) — “สูตรว่าด้วยปฐมกาล”
ใจความสำคัญ
- พระพุทธเจ้า ประทับบุพพาราม (มิคารมาตุปราสาท) สาวัตถี วาเสฏฐะและภารัทวาชะ (บวชเป็นสามเณรแล้ว) ถูกพราหมณ์ด่าว่าละทิ้งวรรณะสูงสุด อ้างว่า “พราหมณ์เกิดจากพรหม เป็นทายาทพรหม”
- ทรงหักความถือตัวเรื่อง วรรณะ 4: ทั้ง 4 วรรณะทำดี-ชั่วได้เหมือนกัน
- ทรงเล่า กำเนิดโลก-สังคม: หลังโลกพินาศ-ก่อตัวใหม่ สัตว์เป็น อาภัสสรพรหม มีรัศมี กินง่ายดูง่าย แล้วค่อยๆ หยาบลงเพราะตัณหา (ง้วนดิน/รสปฐวี → ข้าวสาลี → สะสม → ลักขโมย) จนต้องตกลงเลือกผู้รักษาความเป็นธรรม
- มหาสมมต: มหาชน “สมมติ (เลือก)” ผู้มีคุณสมบัติให้ว่ากล่าว-ติเตียน-ขับไล่คนผิด แลกกับส่วนข้าวสาลี → เกิดคำ “มหาสมมติ” → “กษัตริย์” (เป็นใหญ่แห่งเขต) → “ราชา” (ผู้ทำให้ผู้อื่นยินดีโดยธรรม) = กำเนิดกษัตริย์โดย สัญญาประชาคม-หน้าที่ ไม่ใช่พระเจ้าสร้าง; พราหมณ์ก็เกิดจากผู้ “ลอยบาป” (ฌายี) — ทุกวรรณะเกิดตามหน้าที่
- บทสรุป: “ธรรมเท่านั้นประเสริฐที่สุดในหมู่ชน ทั้งปัจจุบันและภพหน้า” — ผู้บรรลุธรรม (อรหันต์) จากวรรณะใดก็ประเสริฐสุด