อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต ตติย-จตุตถปัณณาสก์

อังคุตตรนิกาย — ปัญจกนิบาต ตติย-จตุตถปัณณาสก์ (วรรคที่ ๑๑–๒๐)

ต่อจากปฐม-ทุติยปัณณาสก์ ตติยปัณณาสก์ (วรรค ๑๑–๑๕) ครอบข้อ ๑๐๑–๑๕๐ และจตุตถปัณณาสก์ (วรรค ๑๖–๒๐) ครอบข้อ ๑๕๑–๒๐๐ ตรัสที่สาวัตถี และสถานที่อื่นๆ

ปัณณาสก์	วรรค	สาระเด่น
ตติย	๑๑ ผาสุวิหารวรรค (ข้อ ๑๐๑–๑๑๐)	เวสารัชชกรณธรรม ๕ (ข้อ ๑๐๑: ศรัทธา-ศีล-พหูสูต-วิริยะ-ปัญญา ทำภิกษุเสขะให้แกล้วกล้า) · ฐานะที่อยู่ผาสุกของภิกษุ
ตติย	๑๒ อันธกวินทวรรค (ข้อ ๑๑๑–๑๒๐)	อันธกวินทสูตร (ข้อ ๑๑๔: ภิกษุพึงระวัง ๕ ภัยในที่สงัด) · ธรรม ๕ อย่างที่ภิกษุควรมีก่อนอยู่ป่า
ตติย	๑๓ คิลานวรรค (ข้อ ๑๒๑–๑๓๐)	การพยาบาลผู้ป่วย ๕ วิธีที่ดี · คุณสมบัติภิกษุพยาบาล ๕
ตติย	๑๔ ราชวรรค (ข้อ ๑๓๑–๑๔๐)	ราชธรรม · ตระกูล ๕ จำพวกที่น่าคบ
ตติย	๑๕ ติกัณฑกีวรรค (ข้อ ๑๔๑–๑๕๐)	ธรรมสำหรับสามเณรและอุบาสก
จตุตถ	๑๖ สัทธัมมวรรค (ข้อ ๑๕๑–๑๖๐)	ลักษณะสัทธรรม-อสัทธรรม ๕
จตุตถ	๑๗ อาฆาตวรรค (ข้อ ๑๖๑–๑๗๐)	อาฆาตวัตถุ ๕ · วิธีระงับอาฆาต ๕
จตุตถ	๑๘ อุปาสกวรรค (ข้อ ๑๗๑–๑๘๐)	คุณสมบัติอุบาสกผู้ประเสริฐ · เวรสูตร (ข้อ ๑๗๔): ภัยเวร ๕ = ละเมิดศีล ๕
จตุตถ	๑๙ อรัญญวรรค (ข้อ ๑๘๑–๑๙๐)	การอยู่ป่า · ธรรม ๕ ของภิกษุผู้อยู่ป่าที่ดี
จตุตถ	๒๐ พราหมณวรรค (ข้อ ๑๙๑–๒๐๐)	ลักษณะพราหมณ์แท้ ๕

เนื้อเด่น

• เวสารัชชกรณธรรม ๕ (ข้อ ๑๐๑ เวสารัชชกรณสูตร): ธรรม ๕ ที่ทำให้ภิกษุเสขะแกล้วกล้า ไม่ครั่นคร้าม คือ (๑) ศรัทธา — ผู้ไม่มีศรัทธามีความครั่นคร้าม ผู้มีศรัทธาไม่มี (๒) ศีล (๓) พหูสูต — ความเป็นผู้ได้ศึกษามาก (๔) วิริยะ — ผู้เกียจคร้านย่อมครั่นคร้าม ผู้ปรารภความเพียรไม่มี (๕) ปัญญา; เชื่อมกับศีล 5

• อันธกวินทสูตร (ข้อ ๑๑๔): ตรัส ณ อันธกวินทวิหาร ว่าด้วยภัย ๕ ประการที่ภิกษุผู้อยู่ป่าสงัดพึงระวัง (งู-แมลงป่อง-ตะขาบ-สัตว์ขนาดเล็ก-การสะดุดล้ม เป็นต้น ตามบริบทอรรถกถา)

• มัจฉริยะ ๕ (ข้อ ๑๒๔ มัจฉริยสูตร — ในบริบทภิกษุณี): ความตระหนี่ ๕ อย่างที่ทำให้ตกต่ำ คือ (๑) ตระหนี่ที่อยู่ — เห็นผู้อื่นอยู่ในอาวาสนั้นทนไม่ได้ (๒) ตระหนี่สกุล — หวงตระกูลอุปัฏฐาก (๓) ตระหนี่ลาภ (๔) ตระหนี่วรรณะ — ตระหนี่คุณความดี เห็นผู้อื่นได้รับการสรรเสริญทนไม่ได้ (๕) ตระหนี่ธรรม — หวงปริยัติธรรม ไม่ยอมสอนผู้อื่น; ผู้ประกอบด้วยมัจฉริยะ ๕ ย่อมเกิดในทุคติ; เชื่อมกับทาน

• ภัยเวร ๕ (ข้อ ๑๗๔ เวรสูตร — ตรัสแก่ท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดี): อุบาสกผู้ไม่ละภัยเวร ๕ เรียกว่าผู้ทุศีล เข้าถึงนรก ได้แก่ (๑) การฆ่าสัตว์ (๒) การลักทรัพย์ (๓) การประพฤติผิดในกาม (๔) การพูดเท็จ (๕) การดื่มน้ำเมาคือสุราเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท; ผู้ฆ่าสัตว์ย่อมประสบภัยเวรทั้งในปัจจุบันและสัมปรายภพ ย่อมเสวยทุกขโทมนัสแม้ทางจิต; ผู้งดเว้นย่อมไม่ประสบภัยเวรนั้น; สูตรนี้แสดงภัยเวรในมุมฆราวาส ส่วนในปัญจมปัณณาสก์แสดงในมุมบรรพชิตด้วย; โยงกับศีล 5

ความสำคัญ: รวมหลักภาคปฏิบัติของเสขะ (เวสารัชชกรณธรรม ๕ = องค์ความแกล้วกล้า) + จริยธรรม (มัจฉริยะ ๕ ที่ต้องละ, ภัยเวร ๕ = ศีล ๕ สำหรับฆราวาส) — ครอบทั้งภิกษุและคฤหัสถ์ (อภิณหปัจจเวกขณ์ ๕ ข้อ ๕๗ ดูที่ปฐม-ทุติยปัณณาสก์)

โยงกับ: กรรม · ศีล 5 · ทาน · หิริโอตตัปปะ · อนาถบิณฑิกเศรษฐี · ปฐม-ทุติยปัณณาสก์ · ปัญจมปัณณาสก์