อัคคิวัจฉโคตตสูตร (Aggivacchagotta Sutta)
ปริพาชกวัจฉโคตรเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าที่เชตวัน เมืองสาวัตถี ถามทีละข้อว่าทรงเห็นตาม ทิฏฐิ 10 หรือไม่ — สูตรที่มีอุปมาไฟดับอันโด่งดัง
- ทรงปฏิเสธทุกข้อ (โลกเที่ยง/ไม่เที่ยง · มีที่สุด/ไม่มีที่สุด · ชีพกับสรีระอันเดียว/คนละอัน · สัตว์หลังตายมี/ไม่มี/ทั้งมีทั้งไม่มี/มิใช่มีมิใช่ไม่มี)
- เหตุที่ไม่ทรงเข้าถึงทิฏฐิ: ทิฏฐิเหล่านี้เป็นป่ารก กันดาร เสี้ยนหนาม กวัดแกว่ง เครื่องผูกสัตว์ มีทุกข์ ไม่เป็นไปเพื่อความหน่าย-คลายกำหนัด-นิพพาน; ตถาคต กำจัดทิฏฐิทั้งปวงแล้ว เพราะเห็นความเกิด-ดับของขันธ์ 5 จึงพ้นเพราะไม่ถือมั่น
- อุปมาไฟ (ตอบว่าพระอรหันต์ผู้พ้นแล้ว “เกิด” ที่ไหนไม่ได้): ไฟอาศัยเชื้อ (หญ้า/ไม้) จึงลุก เมื่อสิ้นเชื้อก็ดับ — จะถามว่าไฟดับไปทิศไหน ย่อมไม่ควร; ฉันนั้น ตถาคตละขันธ์ 5 ที่ใช้บัญญัติ “สัตว์” ได้แล้ว ลึกซึ้งดุจมหาสมุทร จะกล่าวว่าเกิด/ไม่เกิด/ทั้งสอง/มิใช่ทั้งสอง ก็ไม่ควรทั้งสิ้น
- วัจฉะเลื่อมใส (อุปมาต้นสาละเหลือแต่แก่น) ขอถึงสรณะเป็นอุบาสก (ยังไม่บวชในสูตรนี้ — บวชในมหาวัจฉโคตตสูตร)
- ความสำคัญ: คำอธิบายคลาสสิกว่าทำไมพระพุทธเจ้าไม่พยากรณ์อัพยากตปัญหา และสภาวะพระอรหันต์หลังปรินิพพาน “พ้นบัญญัติ”