อนาถปิณฑิโกวาทสูตร (Anathapindikovada Sutta)
พระพุทธเจ้าประทับที่ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี อนาถบิณฑิกคฤหบดีอาพาธหนัก ส่งคนไปนิมนต์พระสารีบุตร พระสารีบุตรพร้อมพระอานนท์ไปเยี่ยม แสดงธรรมสอนอย่ายึดมั่น — หลังจากนั้นอนาถบิณฑิกะถึงแก่กรรมและไปเกิดในชั้นดุสิต กลับมาเฝ้าพระพุทธเจ้าในคืนนั้น
สาระสำคัญ
- พระสารีบุตรสอนให้ไม่ยึดมั่น ครอบคลุมทุกระดับ:
- อายตนะภายใน 6: จักษุ โสต ฆานะ ชิวหา กาย มโน — และวิญญาณที่อาศัยอายตนะเหล่านั้น
- อายตนะภายนอก 6: รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ ธรรมารมณ์
- วิญญาณ 6: จักษุวิญญาณ ฯลฯ; สัมผัส 6; เวทนาเกิดแต่สัมผัส 6
- ธาตุ 5+1: ปฐวี อาโป เตโช วาโย อากาส (และวิญญาณ)
- ขันธ์ 5: รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ
- อรูปฌาน 4: อากาสานัญจายตนะ วิญญาณัญจายตนะ อากิญจัญญายตนะ เนวสัญญานาสัญญายตนะ
- โลกนี้และโลกหน้า รวมถึงอารมณ์ทุกอย่างที่เห็น ฟัง ทราบ รู้แจ้ง แสวงหา พิจารณา
- อนาถบิณฑิกะร้องไห้: เพราะสดับธรรมลึกเช่นนี้เป็นครั้งแรก ไม่เคยได้ฟังแม้อยู่ใกล้พระพุทธเจ้านาน — พระอานนท์กล่าวว่า “ธรรมนี้ไม่แจ่มแจ้งแก่คฤหัสถ์ผู้นุ่งผ้าขาว” — อนาถบิณฑิกะขอให้แสดงแก่คฤหัสถ์ด้วย
- หลังถึงแก่กรรม: อนาถบิณฑิกะเข้าถึงชั้นดุสิต ล่วงปฐมยามกลับมาเฝ้าพระพุทธเจ้าที่เชตวัน กล่าวคาถายกย่องพระสารีบุตรว่าบริสุทธิ์ด้วยปัญญา ศีล ความสงบ — พระอานนท์ทายว่าคือ อนาถบิณฑิกเทวบุตร พระพุทธเจ้าทรงยืนยัน
ความสำคัญ / โยง
- สูตรเปิด สฬายตนวรรค (สูตรที่ 143) — วรรคสุดท้ายของมัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์
- อนาถบิณฑิกเศรษฐีเป็นผู้สร้างเชตวัน — สูตรนี้บันทึกวาระสุดท้ายและการเกิดใหม่ของเขา
- ธรรมที่พระสารีบุตรแสดง = การปลดปล่อยจากอุปาทานในทุกสิ่ง ครบวงจรตั้งแต่อายตนะถึงอรูปฌาน — วิธีเดียวกับanathapindikovada-sutta-page (อนาถปิณฑิโกวาทสูตร) ที่ใช้กับพระฉันนะในสูตรถัดไป