อนุรุทธสูตร (Anuruddha Sutta)
พระพุทธเจ้าประทับอยู่ที่พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี กรุงสาวัตถี — ช่างไม้ปัญจกังคะนิมนต์พระอนุรุทธะฉันที่บ้าน แล้วถามเรื่องความต่างระหว่างเจโตวิมุตติที่หาประมาณมิได้กับเจโตวิมุตติที่เป็นมหัคคตะ สูตรนี้ยังมีบทสนทนาระหว่างพระอนุรุทธะกับพระอภิยกัจจานะเรื่องเทวดาผู้มีรัศมีต่างกัน
สาระสำคัญ
- เจโตวิมุตติ 2 แบบ ต่างกันทั้งอรรถและพยัญชนะ:
- อัปปมาณาเจโตวิมุตติ (หาประมาณมิได้): เมตตา-กรุณา-มุทิตา-อุเบกขาแผ่ไปทั่วทุกทิศ ครอบคลุมสัตว์ทั้งปวงในโลก ไม่มีเวร ไม่มีเบียดเบียน
- มหัคคตาเจโตวิมุตติ (มหัคคตะ): น้อมจิตแผ่ไปสู่อาณาบริเวณที่กำหนด (โคนไม้ 1/2/3 ต้น → บ้าน → มหาอาณาจักร → ปฐพีทั้งหมด) ขนาดใหญ่ขึ้นเป็นลำดับ
- ภพของเทวดาผู้มีแสงสว่าง 4 แบบ: ตามคุณภาพของสมาธิที่เจริญ — แสงน้อย / แสงมาก / แสงเศร้าหมอง / แสงบริสุทธิ์ → เกิดเป็นเทวดาแบบนั้น
- อุปมาประทีป: ประทีปไส้-น้ำมันไม่บริสุทธิ์ = แสงริบหรี่ (สมาธิมีถีนมิทธะ-อุทธัจจกุกกุจจะ) / ไส้-น้ำมันบริสุทธิ์ = แสงสว่างจ้า
- คำยืนยันของพระอนุรุทธะ: ท่านเคยอยู่ร่วม เจรจาร่วม สนทนาร่วมกับเทวดาเหล่านั้นมานานแล้ว (ยืนยันด้วยทิพยจักษุและอภิญญา)
- บุคคลที่ปรากฏ: พระอนุรุทธะ, pancakanga-vatthakara (ช่างไม้ปัญจกังคะ), พระอภิยกัจจานะ
ความสำคัญ
- อธิบายความต่างอย่างละเอียดของเจโตวิมุตติ 2 ประเภท ซึ่งมักสับสนกัน
- แสดงความสัมพันธ์ระหว่างคุณภาพสมาธิขณะปฏิบัติกับลักษณะการอุบัติเป็นเทวดา
- โยง: anuruddha (พระอนุรุทธะ), jetavana (เชตวัน), savatthi (สาวัตถี), brahmavihara-4 (พรหมวิหาร 4)