จูฬโคปาลสูตร (มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ สูตรที่ ๓๔ — “อุปมานายโคบาล” ฉบับย่อ)
พระพุทธเจ้าทรงแสดงที่ฝั่งแม่น้ำคงคา จังหวัดอุกกเวลา แคว้นวัชชี — อุปมา นายโคบาลพาฝูงโคข้ามแม่น้ำคงคา ไปฝั่งวิเทหรัฐ
นายโคบาล 2 แบบ
- โง่ — ไม่ดูฤดู ไม่ตรวจท่า ต้อนฝูงข้ามผิดท่า → ฝูงโควนเวียนกลางกระแส วอดวาย = สมณพราหมณ์ที่ไม่ฉลาดต่อโลกนี้/โลกหน้า/แดนมาร/แดนมฤตยู → ผู้เชื่อตามย่อมพินาศ
- ฉลาด — ดูฤดู ตรวจท่า ต้อนข้ามถูกท่า → ฝูงถึงฝั่งสวัสดี = สมณพราหมณ์ผู้ฉลาดต่อโลกทั้งสอง → ผู้เชื่อตามย่อมได้ประโยชน์สุข
ลำดับโคข้ามน้ำ = อริยบุคคล “ตัดกระแสมาร”
| โคในอุปมา | อริยบุคคล |
|---|---|
| โคอุสภะ (จ่าฝูง) ข้ามก่อน | พระอรหันต์ ขีณาสพ |
| โคใช้งานได้/ฝึกได้ | พระอนาคามี (สิ้นสังโยชน์เบื้องต่ำ 5 ผุดเกิดในสุทธาวาส) |
| โคหนุ่มสาวคะนอง | พระสกทาคามี (สิ้นสังโยชน์ 3 + ราคะ-โทสะ-โมหะเบาบาง) |
| ลูกโค/โคผอม | พระโสดาบัน (สิ้นสังโยชน์ 3 ไม่ตกต่ำ เที่ยงตรัสรู้) |
| ลูกโคอ่อนเกิดวันนั้น ว่ายตามเสียงแม่ | ภิกษุผู้ตามธรรมและศรัทธา (ธัมมานุสารี/สัทธานุสารี) |
ทั้งหมด ตัดตรงกระแสมาร ถึงฝั่งโดยสวัสดี — พระพุทธเจ้าตรัสว่าพระองค์เองคือผู้ฉลาดทั้งโลกนี้โลกหน้า เปิดประตูอมตะ (พระนิพพาน) ให้
ความสำคัญ
- เทียบลำดับอริยบุคคล 4 + อนุสารี 2 เป็นภาพ “ข้ามแม่น้ำ” ที่จำง่าย
- ต่างจากมหาโคปาลสูตร (สูตรที่ 33) ที่เน้นองค์ 11 ของภิกษุ ส่วนสูตรนี้เน้น “ข้ามกระแสมาร” และการเลือกครูที่ฉลาด
ที่อ้างอิง
มมร เล่ม 19 (มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ มหายมกวรรค) ข้อ ๓๘๘–๓๙๑ | ม.มู. ๑๒
แหล่งสรุป: แหล่ง-จูฬโคปาลสูตร