โกสัมพิยสูตร (มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ สูตรที่ ๔๘ — สาราณียธรรม 6 ระงับวิวาท)

พระพุทธเจ้าทรงแสดงที่โฆสิตาราม เมืองโกสัมพี — ปรารภ ภิกษุชาวโกสัมพีทะเลาะวิวาท “ทิ่มแทงกันด้วยหอกคือปาก” ไม่ยอมปรองดอง

ต้นเหตุ: ขาดเมตตา

ทรงถามว่า ขณะวิวาทได้ตั้งเมตตากายกรรม-วจีกรรม-มโนกรรมต่อเพื่อนพรหมจารีหรือไม่ → ตอบว่าไม่มี → ทรงเรียกว่า “โมฆบุรุษ” และเตือนว่าจะเป็นทุกข์นาน

ธรรม 6 ที่ทำให้ระลึกถึงกัน รักกัน เคารพกัน ไม่วิวาท พร้อมเพรียงเป็นอันหนึ่งอันเดียว:

ทิฏฐิ (ข้อ 6) เป็นยอด ที่ยึดคุมอีก 5 ข้อไว้ ดุจยอดเรือนยึดจันทัน

อริยสาวกผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ พิจารณารู้:

จิตไม่ถูกปริยุฏฐานกิเลส (นิวรณ์/ความคิดวิวาท) กลุ้มรุม
เสพทิฏฐินี้แล้วได้ความสงบ-ดับกิเลสเฉพาะตน
ไม่มีสมณะนอกศาสนาที่มีทิฏฐิเสมอตน
มีธรรมดาของผู้ถึงทิฏฐิ — ต้องอาบัติก็รีบเปิดเผยแก้ไข (ดุจเด็กถูกไฟชักมือหนีเร็ว)
ขวนขวายกิจเพื่อน แต่ก็ใฝ่ในไตรสิกขา (ดุจแม่โคเล็มหญ้าพลางชำเลืองดูลูก)
มีพละ — ตั้งใจฟังธรรมที่ตถาคตประกาศ
มีพละ — ได้ความรู้อรรถ-ธรรม-ปราโมทย์เมื่อฟังธรรม

ผู้ประกอบองค์ 7 นี้ = เพียบพร้อมด้วยโสดาปัตติผล

เป็นสูตรหลักเรื่อง สาราณียธรรม 6 (ธรรมสร้างความสามัคคีในหมู่สงฆ์) คู่กับจูฬโคสิงคสาลสูตร (ต้นแบบสามัคคี)
เชื่อม “สามัคคีภายนอก” กับ “ทิฏฐิสัมปทา (โสดาบัน) ภายใน” — สามัคคีแท้มีรากที่สัมมาทิฏฐิ
เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ ภิกษุโกสัมพีแตกสามัคคี ที่มีชื่อในประวัติศาสตร์สงฆ์

มมร เล่ม 19 (มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ จูฬยมกวรรค) ข้อ ๕๔๐–๕๕๐ | ม.มู. ๑๒