มหาธัมมสมาทานสูตร (มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ สูตรที่ ๔๖ — ธรรมสมาทาน 4 ฉบับใหญ่)

พระพุทธเจ้าทรงแสดงที่เชตวัน สาวัตถี — ขยายธรรมสมาทาน 4 (เช่นเดียวกับจูฬธัมมสมาทานสูตร) โดยเพิ่มประเด็น “รู้ vs ไม่รู้ตามจริง”

ปมเปิด — ทำไม “ของที่อยากได้กลับเสื่อม”

สัตว์ส่วนมากอยากให้สิ่งไม่น่าพอใจเสื่อม สิ่งน่าพอใจเจริญ — แต่กลับตรงข้าม เพราะ:

ปุถุชนผู้ไม่รู้ — ไม่รู้สิ่งควรเสพ/ไม่ควรเสพ จึงเสพผิด → สิ่งไม่ดีเจริญ สิ่งดีเสื่อม
อริยสาวกผู้รู้ — รู้สิ่งควรเสพ/ไม่ควรเสพ จึงเสพถูก → สิ่งดีเจริญ สิ่งไม่ดีเสื่อม

คนโง่ (ไม่รู้ตามจริง) เสพข้อที่ให้ผลทุกข์โดยไม่งดเว้น → เสื่อม
คนมีปัญญา (รู้ตามจริง) งดเว้นข้อที่ให้ผลทุกข์ เลือกข้อที่ให้ผลสุข → เจริญ

จุดเน้น: ทั้ง 4 ข้อแยกแยะได้ด้วย ปัญญารู้ตามจริง เท่านั้น — กุญแจไม่ใช่สุข/ทุกข์เฉพาะหน้า แต่คือการเห็นผลข้างหน้าตามจริง

ข้อที่ให้ผลทุกข์ผูกกับอกุศลกรรมบถ 10 (ทำชั่วทั้งที่มีทุกข์/มีสุขเฉพาะหน้า → นรก)
(ในฉบับเต็มมีอุปมาน้ำดื่มผสมยาพิษ/น้ำผึ้ง — ของรสดีแต่มีพิษ vs ของขมแต่เป็นยา)

ตอกย้ำว่า ปัญญา (รู้ตามจริง) คือเครื่องตัดสิน ว่าควรเสพหรือเว้นการกระทำใด — ไม่ใช่ความรู้สึกสุข-ทุกข์ขณะนั้น
คู่กับจูฬธัมมสมาทานสูตร (สูตรที่ 45 — เน้นตัวอย่าง+อุปมาเถาย่านทราย)

มมร เล่ม 19 (มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ จูฬยมกวรรค) ข้อ ๕๒๐–๕๒๘+ | ม.มู. ๑๒