มหาสีหนาทสูตร — ฉบับมัชฌิมนิกาย (มูลปัณณาสก์ สูตรที่ ๑๒)
หมายเหตุ: ชื่อซ้ำกับ มหาสีหนาทสูตร (กัสสปสีหนาท) ของทีฆนิกาย แต่คนละสูตรคนละเรื่อง สูตรนี้ว่าด้วยพุทธคุณ-ทศพลญาณ ส่วนของทีฆะว่าด้วยตบะ
พระพุทธเจ้า ตรัสแก่ พระสารีบุตร ที่ราวป่านอกเมืองเวสาลี เพื่อตอบคำติเตียนของ สุนักขัตตะ ที่ลาสิกขาแล้วกล่าวว่า “พระสมณโคดมไม่มีญาณวิเศษ สอนแต่ธรรมที่คิดเอาเอง” — ทรงชี้ว่าคำนั้นกลับเป็น คำสรรเสริญ (เพราะธรรมนำไปสู่การสิ้นทุกข์จริง) แล้วทรงบันลือ มหาสีหนาท แสดงพระคุณที่แท้
ทศพลญาณ (กำลังของตถาคต 10)
- ฐานาฐานญาณ (รู้ฐานะ-อฐานะ) 2. กรรมวิปากญาณ (รู้ผลกรรม 3 กาล) 3. สัพพัตถคามินีปฏิปทาญาณ (รู้ทางไปทุกภูมิ) 4. นานาธาตุญาณ (รู้โลกหลายธาตุ) 5. นานาธิมุตติกญาณ (รู้อัธยาศัยสัตว์ต่างกัน) 6. อินทริยปโรปริยัตตญาณ (รู้อินทรีย์ยิ่ง-หย่อน) 7. ฌานาทิสังกิเลสญาณ (รู้ความเศร้าหมอง-ผ่องแผ้วของฌานวิโมกข์สมาธิ) 8-10. วิชชา 3 (ปุพเพนิวาส · จุตูปปาต · อาสวักขย)
เวสารัชชะ 4 (ความแกล้วกล้า)
ไม่มีใคร (สมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม) ทักท้วงได้โดยชอบธรรมว่า: (1) อ้างตรัสรู้แต่ยังไม่รู้ (2) อ้างสิ้นอาสวะแต่ยังไม่สิ้น (3) ธรรมที่ว่าเป็นอันตรายไม่อันตรายจริง (4) ธรรมที่แสดงไม่นำสู่การสิ้นทุกข์ — จึงถึงความปลอดภัยแกล้วกล้า
บริษัท 8
เข้าหาได้ทุกหมู่ไม่ครั่นคร้าม: ขัตติย · พราหมณ · คฤหบดี · สมณ · จาตุมหาราชิก · ดาวดึงส · มาร · พรหม
หมวดความรู้อื่น
- กำเนิด 4: อัณฑชะ (ฟอง) · ชลาพุชะ (ครรภ์) · สังเสทชะ (เถ้าไคล) · โอปปาติกะ (ผุดเกิด)
- คติ 5: นรก · ดิรัจฉาน · เปรต · มนุษย์ · เทวดา (+ นิพพาน) พร้อมรู้ทางไปแต่ละคติ
ทุกรกิริยาในอดีต
ทรงเล่าวัตรทรมานตนสุดโต่งสมัยเป็นโพธิสัตว์ (อยู่ป่ากลางหิมะ-แดดเปลือยกาย, นอนแอบกระดูกศพในป่าช้า, กินอาหารน้อยจนกายซูบเหมือนเถาวัลย์) เพื่อแสดงว่าทรงผ่านทุกทางมาแล้ว แต่ทางพ้นทุกข์ไม่ได้อยู่ที่การทรมานตน เชื่อม ตบะ
คำเตือน
ผู้ติเตียนพระองค์โดยไม่สละทิฏฐินั้น “เที่ยงแท้ที่จะตกนรก” เหมือนภิกษุผู้ถึงพร้อมศีล-สมาธิ-ปัญญาเที่ยงแท้ต่ออรหัตผล (จบสูตรขณะพระนาคสมาละถวายงานพัด ทูลว่าขนลุกเพราะฟังธรรม)
ความสำคัญ
เป็นแหล่งหลักของ “ทศพลญาณ + เวสารัชชะ 4” (พุทธคุณที่ทำให้บันลือสีหนาทได้) คู่กับ ภยเภรวสูตร ที่เล่าการเอาชนะความกลัว
ที่อ้างอิง
มมร เล่ม 18 (มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ สีหนาทวรรค) ข้อ ๑๕๙–๑๙๓ | ม.มู. ๑๒
แหล่งสรุป: แหล่ง-มหาสีหนาทสูตร-มัชฌิม