นครวินเทยยสูตร (มัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์ สฬายตนวรรค สูตรที่ 150)
พระพุทธเจ้าเสด็จจาริกในโกศลชนบทพร้อมภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ แวะยังบ้านนครวินทะ — พราหมณ์คฤหบดีชาวบ้านนครวินทะเข้าเฝ้า ทรงตรัสสอนหลักพิจารณาสมณพราหมณ์ที่ควรและไม่ควรสักการะบูชา
สาระสำคัญ
- สมณพราหมณ์ที่ไม่ควรสักการะ: ยังมีราคะ โทสะ โมหะ ในอายตนะ 6 (รูป-เสียง-กลิ่น-รส-โผฏฐัพพะ-ธรรมารมณ์) ไม่ไปปราศ มีจิตไม่สงบ ประพฤติลุ่มๆ ดอนๆ ทางกาย-วาจา-ใจ — เพราะไม่ต่างจากผู้ฟังทั่วไปที่ยังมีกิเลสเช่นกัน
- สมณพราหมณ์ที่ควรสักการะ: ปราศจากราคะ โทสะ โมหะในอายตนะ 6 แล้ว มีจิตสงบภายใน ประพฤติสงบทางกาย-วาจา-ใจ
- อาการและอันวยปัญหา (ข้อ ๘๓๕–๘๓๖): หากถูกถามว่า “เหตุใดจึงกล่าวว่าท่านเหล่านั้นปราศจากราคะ-โทสะ-โมหะ?” → พึงตอบว่า ท่านเหล่านั้นเสพเสนาสนะสงัด คือป่าดง ซึ่งไม่มีรูป-เสียง-กลิ่น-รส-โผฏฐัพพะที่น่ายินดี
- บทสรุปของพราหมณ์คฤหบดีนครวินทะ: ประกาศตนเป็นอุบาสก ถึงพระรัตนตรัยตลอดชีวิต
ความสำคัญและโยง
- สูตรนี้วางเกณฑ์การพิจารณา “สมณพราหมณ์ที่ควรบูชา” ไว้ที่การปราศจากกิเลสในอายตนะ 6 — โยงกับมหาสฬายตนิกสูตร (สูตร 149) ที่สอนเรื่องรู้-ไม่รู้อายตนะ
- เกณฑ์ “พฤติกรรมสงบ + เสพสงัด” เป็นสิ่งที่ฆราวาสสังเกตได้จากภายนอก สะท้อนว่าพระพุทธเจ้าทรงให้ฆราวาสมีหลักคิดกรองผู้รับการบูชา ไม่ใช่เชื่อตามชื่อเสียง
- โยงกับอินทริยภาวนาสูตร (สูตร 152) ที่ว่าด้วยการเจริญอินทรีย์ในอายตนะ 6 อย่างลึกซึ้งขึ้น