สัจจวิภังคสูตร

สัจจวิภังคสูตร (Saccavibhanga Sutta)

พระพุทธเจ้าประทับที่ ป่าอิสิปตนมิคทายวัน เขตเมืองพาราณสี ทรงเกริ่นว่าพระตถาคตประกาศธรรมจักรที่นั่น และพระสารีบุตรสามารถจำแนกอริยสัจ 4 โดยพิสดารได้ จากนั้นพระพุทธเจ้าเสด็จเข้าพระวิหาร พระสารีบุตรแสดงธรรมต่อจนจบ

สาระสำคัญ

• พระพุทธเจ้าทรงยกย่องพระสารีบุตรและพระมหาโมคคัลลานะ: สารีบุตรเปรียบเหมือน ผู้ให้กำเนิด (แนะนำโสดาปัตติผล) โมคคัลลานะเปรียบเหมือน ผู้บำรุงเลี้ยง (แนะนำในผลชั้นสูง) — ทรงให้ภิกษุเสพ คบสองรูปนี้
• พระสารีบุตรจำแนกอริยสัจ 4 โดยพิสดาร (ขยายจากที่พระพุทธเจ้าตรัสไว้ย่อ):
  • ทุกขอริยสัจ: ชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส อุปายาส ความไม่ได้สมปรารถนา — โดยประมวล = อุปาทานขันธ์ 5 — อธิบายแต่ละองค์โดยละเอียด
  • ทุกขสมุทัยอริยสัจ: ตัณหา 3 (กามตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา) สหรคตด้วยความกำหนัด
  • ทุกขนิโรธอริยสัจ: ความดับด้วยคลายกำหนัดไม่มีส่วนเหลือ สละ สลัดคืน ปล่อย ไม่มีอาลัยซึ่งตัณหานั้น
  • ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ: มรรคมีองค์ 8 อธิบายแต่ละองค์ (สัมมาทิฐิ สัมมาสังกัปปะ ฯลฯ จนถึง สัมมาสมาธิ)

ความสำคัญ / โยง

• สูตรนี้เป็น การขยายธรรมจักร ที่พระสารีบุตรจำแนกอริยสัจ 4 ให้พิสดารที่สุดในมัชฌิมนิกาย คู่กับdhammacakkappavattana-sutta-page (ธัมมจักกัปปวัตตนสูตร)
• ตำแหน่งสูตรสุดท้ายของ วิภังควรรค (สูตร 138-141) ที่จำแนกธรรมสำคัญเป็นชุด
• พระสารีบุตรปรากฏในบทบาท “ผู้ให้กำเนิด” ผู้นำภิกษุเข้าถึงโสดาปัตติผล สอดรับกับเอตทัคคะด้านปัญญา