ห้องสมุดพระไตรปิฎก

ตติยวรรค (สักกสังยุต)

Properties1
tagsสังยุตตนิกาย, สคาถวรรค, สักกสังยุต, ท้าวสักกะ, อักโกธะ

อ่านราว 1 นาที

ตติยวรรค เป็นวรรคที่สามและวรรคสุดท้ายของสักกสังยุต (Sakkasaṃyutta) ซึ่งเป็นสังยุตที่ 11 และสังยุตสุดท้ายของสคาถวรรค สังยุตตนิกาย ประกอบด้วย 5 สูตร ทุกสูตรพระผู้มีพระภาคเจ้าเล่าเรื่องให้ภิกษุฟัง ณ เชตวัน สาวัตถี ธีมหลักของวรรคนี้คือ ความโกรธ และการละความโกรธ — ปิดท้ายด้วยอักโกธสูตรซึ่งเป็นสูตรปิดสักกสังยุตและปิดสคาถวรรคทั้งวรรค

SN 11.21 ฆัตวาสูตร (ข้อ ๙๔๓–๙๔๕) — ฆ่าความโกรธแล้วอยู่เป็นสุข

  • ท้าวสักกะจอมเทพเสด็จเข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วทูลถามด้วยคาถาว่า “บุคคลฆ่าอะไรแล้ว จึงจะอยู่เป็นสุข ฆ่าอะไรแล้วจึงจะไม่เศร้าโศก”
  • พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า “บุคคลฆ่าความโกรธเสียแล้ว ย่อมอยู่เป็นสุข…พระอริยเจ้าทั้งหลายย่อมสรรเสริญการฆ่าความโกรธ อันมีรากเป็นพิษมียอดหวาน เพราะบุคคลฆ่าความโกรธนั้นเสียแล้ว ย่อมไม่เศร้าโศก”
  • โยง: เนื้อหาคล้าย SN 1.71 แต่ผู้ทูลถามในที่นี้คือท้าวสักกะ ไม่ใช่เทวดานิรนาม

SN 11.22 ทุพพัณณิยสูตร (ข้อ ๙๔๖–๙๔๙) — ยักษ์กินความโกรธ

  • ยักษ์ตนหนึ่งมีผิวพรรณทราม ต่ำเตี้ย พุงพลุ้ย นั่งบนอาสนะของท้าวสักกะ เหล่าเทวดาชั้นดาวดึงส์ต่างยกโทษตำหนิติเตียน — ยิ่งตำหนิ ยักษ์ยิ่งมีรูปงามและใหญ่ขึ้น (เพราะความโกรธของผู้อื่นคืออาหารของยักษ์)
  • ท้าวสักกะทราบแล้วเสด็จเข้าไปหายักษ์ ทรงห่มผ้าเฉวียง คุกพระชานุ ประนมอัญชลี ประกาศพระนาม 3 ครั้งด้วยความนอบน้อม — ยักษ์ยิ่งทรามและเล็กลงจนหายไปในที่สุด
  • ท้าวสักกะตรัสคาถาว่า “เราเป็นผู้มีจิตอันโทสะไม่กระทบกระทั่ง…เราไม่โกรธมานานแล…เห็นประโยชน์ของตนจึงข่มตนไว้”
  • สาระ: ความโกรธของผู้อื่นเป็นอาหารเลี้ยงยักษ์ ผู้ไม่โกรธตอบทำให้ยักษ์หมดพลังและหายไป — ขันติชนะมารยิ่งกว่าการตอบโต้

SN 11.23 มายาสูตร (ข้อ ๙๕๐–๙๕๑) — มายาของอสูรนำสู่นรก

  • ท้าวเวปจิตติจอมอสูรป่วยหนัก ท้าวสักกะเสด็จไปเยี่ยม แล้วขอให้ท้าวเวปจิตติบอก “สัมพริมายา” (มายาลับของอสูร) แลกกับการเยียวยา
  • พวกอสูรห้ามท้าวเวปจิตติมิให้เปิดเผย ท้าวเวปจิตติจึงตอบท้าวสักกะด้วยคาถาว่า “บุคคลผู้มีมายาย่อมเข้าถึงนรกครบร้อยปี เหมือนสัมพริจอมอสูร”
  • สาระ: มายาเป็นธรรมนำตกนรก ท้าวเวปจิตติเองก็เตือนพวกอสูรมิให้ยึดมั่นในมายา

SN 11.24 อัจจยสูตร (ข้อ ๙๕๒–๙๕๕) — ผู้ไม่รับโทษเมื่อเขาแสดงโดยธรรม ชื่อว่ามีโทษ

  • ภิกษุ 2 รูปทะเลาะกัน รูปหนึ่งพูดล่วงเกิน ต่อมาขอแสดงโทษโดยความเป็นโทษ (รับผิดและขอขมา) แต่ภิกษุอีกรูปไม่รับ
  • พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแบ่ง คนพาล 2 จำพวก: (1) ผู้ไม่เห็นโทษโดยความเป็นโทษ (2) ผู้ไม่รับตามสมควรแก่ธรรมเมื่อผู้อื่นแสดงโทษ; บัณฑิต 2 จำพวก: (1) ผู้เห็นโทษโดยความเป็นโทษ (2) ผู้รับตามสมควรแก่ธรรมเมื่อผู้อื่นแสดงโทษ
  • ท้าวสักกะตรัสคาถาแก่เทวดาดาวดึงส์ในสุธรรมาสภา ว่า “ขอความโกรธจงอยู่ในอำนาจของท่านทั้งหลาย…ท่านทั้งหลายอย่าได้ติเตียนผู้ที่ไม่ควรติเตียน…ก็ความโกรธเปรียบปานดังภูเขา ย่อมย่ำยีคนลามก”

SN 11.25 อักโกธสูตร (ข้อ ๙๕๖–๙๕๗) — ความไม่โกรธ — ปิดสักกสังยุตและสคาถวรรค

  • ท้าวสักกะตรัสคาถาแก่เทวดาดาวดึงส์ในสุธรรมาสภา ว่า “ความโกรธอย่าได้ครอบงำท่านทั้งหลาย และท่านทั้งหลายอย่าโกรธตอบต่อบุคคลผู้โกรธ ความไม่โกรธและความไม่เบียดเบียน ย่อมมีในท่านผู้ประเสริฐทุกเมื่อ ก็ความโกรธเปรียบปานดังภูเขา ย่อมย่ำยีคนลามก”
  • เป็นสูตรสุดท้ายของสักกสังยุต ปิดท้ายด้วยประโยคว่า “จบสักกปัญจกะ” (กลุ่มสูตรสักกะ 5 สูตรสุดท้าย)

ความสำคัญ / โยง

มุมมองกราฟ

หน้าที่กล่าวถึง