วัจฉโคตตสังยุต
สังยุตว่าด้วยวัจฉโคตตปริพาชก ที่สาวัตถี — 55 สูตร (อรรถกถาว่า: ตรัสสูตรเต็ม 11 + ไวยากรณะย่อ 55)
- คำถามเดียวตลอดสังยุต: “อะไรเป็นเหตุปัจจัยให้ ทิฏฐิ (อันตคาหิกทิฏฐิ) เกิดขึ้นในโลก — ว่าโลกเที่ยง/ไม่เที่ยง · โลกมีที่สุด/ไม่มีที่สุด · ชีพกับสรีระอันเดียวกัน/ต่างกัน · สัตว์หลังตายเกิดอีก/ไม่เกิด/เกิดก็มีไม่เกิดก็มี/มิใช่เกิดมิใช่ไม่เกิด?”
- คำตอบเดียว: เพราะ ไม่รู้ในขันธ์ 5 (รูป-เวทนา-สัญญา-สังขาร-วิญญาณ) — ไม่รู้ในตัวขันธ์ · เหตุเกิด · ความดับ · ปฏิปทาให้ถึงความดับ จึงเกิดทิฏฐิเหล่านี้
โครง 55 สูตร = 11 หมวด × 5 ขันธ์ แต่ละหมวดเปลี่ยนแค่ “กิริยาของการไม่หยั่งรู้” (ทั้ง 11 เป็นไวพจน์ของกันและกัน):
| หมวด | บาลี | ความหมาย |
|---|---|---|
| 1–5 | อัญญาณ | ไม่รู้ |
| 6–10 | อทัสสนะ | ไม่เห็น |
| 11–15 | อนภิสมัย | ไม่ตรัสรู้/ไม่ถึงพร้อม |
| 16–20 | อนนุโพธ | ไม่รู้ตาม |
| 21–25 | อัปปฏิเวธ | ไม่แทงตลอด |
| 26–30 | อสัลลักขณะ | ไม่กำหนด |
| 31–35 | อนุปลักขณะ | ไม่เข้าไปกำหนด |
| 36–40 | อสมเปกขณะ | ไม่เพ่งพินิจ |
| 41–45 | อัปปัจจเวกขณะ | ไม่พิจารณา |
| 46–50 | อัปปัจจุปลักขณะ | ไม่พิจารณาเห็นแจ้ง |
| 51–55 | อัปปัจจักขกัมม | ไม่ทำให้แจ้ง |
ความสำคัญ: วางรากของทิฏฐิทั้งปวงไว้ที่ความไม่รู้ขันธ์ 5 — โยงตรงกับทิฏฐิสังยุต (ทิฏฐิเกิดเพราะยึดขันธ์), สักกายทิฏฐิ และอวิชชา; ตัดที่รากด้วยการรู้แจ้งขันธ์ 5 ตามอริยสัจ