ห้องสมุดพระไตรปิฎก

โสตาปัตติวรรค (ทิฏฐิสังยุต)

Properties1
tagsสังยุตตนิกาย, ขันธวารวรรค, ทิฏฐิสังยุต, ทิฏฐิ, ขันธ์-5

อ่านราว 3 นาที

โสตาปัตติวรรค (ทิฏฐิสังยุต)

วรรคที่ 1 ของทิฏฐิสังยุต (สังยุตที่ 24 ในขันธวารวรรค) — ประทับที่เชตวัน สาวัตถี — 18 สูตร (ข้อ ๔๑๗–๔๔๔)

แม่แบบประจำวรรค: พระพุทธเจ้าตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า “เมื่ออะไรมีอยู่ เพราะถือมั่นอะไร เพราะยึดมั่นอะไร ทิฏฐิ [X] จึงเกิดขึ้น ?” — คำตอบ: เพราะ**ขันธ์ 5** (รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ) ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรปรวนเป็นธรรมดา → ผู้เห็นชัดแล้วเพราะไม่ถือมั่น ทิฏฐินั้นจึงไม่เกิด → อริยสาวกละความสงสัยในฐานะ 6 (ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค + ตน + ศาสดา) และอริยสัจ 4 ย่อมเป็นพระโสดาบัน

ทิฏฐิเหล่านี้ตรงกับทิฏฐิ 62 ในพรหมชาลสูตร และอัพยากตปัญหา — ทิฏฐิ 11–18 เป็นอัพยากตธรรม (สิ่งที่พระพุทธเจ้าไม่ทรงตอบรับหรือปฏิเสธ) เพราะเกินกรอบที่ภาษาจะพรรณนาได้

กลุ่มที่ 1 — ทิฏฐิทั่วไปเกี่ยวกับตนและโลก (SN 24.1–24.4)

  • SN 24.1 วาตสูตร (ข้อ ๔๑๗–๔๑๘): ทิฏฐิว่า “ลมไม่พัด แม่น้ำไม่ไหล สตรีมีครรภ์ไม่คลอด ดวงจันทร์ดวงอาทิตย์ไม่ขึ้นไม่ตก ตั้งอยู่มั่นคงดุจเสาระเนียด” — ทิฏฐิเกิดเพราะยึดขันธ์ 5 ว่าเที่ยงแน่นอน; มีอรรถกถาขยายว่า ผู้ถือทิฏฐินี้เชื่อว่าธรรมชาติเป็นแค่ “เลส” (อาการภายนอก) ส่วน “สภาวะแท้” ไม่เคลื่อนไหว

  • SN 24.2 เอตังมมสูตร (ข้อ ๔๑๙–๔๒๐): ทิฏฐิว่า “นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นอัตตาของเรา” — attaditthi (อัตตทิฏฐิ) เกิดเพราะยึดขันธ์ 5 ว่าเป็นตน; อริยสาวกละสักกายทิฏฐิได้

  • SN 24.3 โสอัตตสูตร (ข้อ ๔๒๑–๔๒๒): sassataditthi (สัสสตทิฏฐิ) ว่า “ตนก็อันนั้น โลกก็อันนั้น เราละโลกไปแล้วจักเป็นผู้เที่ยง ยั่งยืน มั่นคง ไม่เปลี่ยนแปลง” — เกิดเพราะยึดขันธ์ 5 ว่าเป็นตัวตนที่เที่ยง

  • SN 24.4 โนจเมสิยาสูตร (ข้อ ๔๒๓–๔๒๔): ucchedaditthi (อุจเฉททิฏฐิ) ว่า “เราไม่พึงมี บริขารของเราไม่พึงมี เราจักไม่มี บริขารของเราจักไม่มี” — ปรารถนาความขาดสูญสมบูรณ์ เกิดเพราะยึดขันธ์ 5 ว่าเป็นตน แล้วกลัวการคงอยู่ของมัน

กลุ่มที่ 2 — ลัทธิครูทั้ง 6 (SN 24.5–24.8)

  • SN 24.5 นัตถิทินนสูตร (ข้อ ๔๒๕–๔๒๖): natthika-ditthi (นัตถิกทิฏฐิ) ของอชิตเกสกัมพล — ทานไม่มีผล การบูชาการเซ่นสรวงไม่มีผล กรรมดีกรรมชั่วไม่มีวิบาก โลกนี้ไม่มีโลกหน้าไม่มี มารดาบิดาไม่มีพระคุณ สัตว์โอปปาติกะไม่มี สมณพราหมณ์ผู้รู้แจ้งโลกนี้โลกหน้าไม่มีในโลก — กายสลายแล้วทั้งพาลทั้งบัณฑิตย่อมขาดสูญพินาศสิ้น

  • SN 24.6 กโรโตสูตร (ข้อ ๔๒๗–๔๒๘): อกิริยทิฏฐิของปูรณกัสสป — “เมื่อบุคคลทำเอง ใช้ผู้อื่นทำ ตัด ฆ่า ลักทรัพย์ ทำชู้ พูดเท็จ — ผู้ทำไม่ชื่อว่าทำบาป” — กรรมดีกรรมชั่วไม่มีผล บุญบาปไม่มีจริง

  • SN 24.7 เหตุสูตร (ข้อ ๔๒๙–๔๓๐): อเหตุกทิฏฐิของมักขลิโคสาล — “ไม่มีเหตุไม่มีปัจจัยเพื่อความเศร้าหมองหรือบริสุทธิ์ของสัตว์ ไม่มีกำลัง ไม่มีความเพียร ไม่มีเรี่ยวแรงของบุรุษ สัตว์ทั้งปวงแปรไปตามความแน่นอนและความไม่แน่นอน ย่อมเสวยสุขทุกข์ในอภิชาติ 6 เท่านั้น”

  • SN 24.8 มหาทิฏฐิสูตร (ข้อ ๔๓๑–๔๓๓): ลัทธิสภาวะ 7 กอง ของปกุธกัจจายนะ — ดิน น้ำ ไฟ ลม สุข ทุกข์ ชีวะ — ทั้ง 7 ไม่มีใครสร้าง ไม่มีใครเนรมิต ตั้งอยู่มั่นคงดุจยอดภูเขา ไม่หวั่นไหว ไม่เบียดเบียนกัน — แม้ตัดศีรษะกัน ก็เพียงศัสตราสอดผ่านช่องระหว่างสภาวะ 7 เท่านั้น ไม่มีผู้ฆ่าไม่มีผู้ถูกฆ่า — อนึ่ง มีกำเนิดถึง ๑,๔๐๖,๖๐๐ กำเนิด ฯลฯ พาลและบัณฑิตเร่ร่อนท่องเที่ยวตลอด ๘,๔๐,๐๐๐ มหากัปแล้วจักทำที่สุดทุกข์เอง ดุจกลุ่มด้ายขว้างออกไปย่อมคลี่คลายหมดเอง

กลุ่มที่ 3 — สัสสต/อสัสสตทิฏฐิ (SN 24.9–24.10)

  • SN 24.9 สัสสตทิฏฐิสูตร (ข้อ ๔๓๔): sassataditthi (สัสสตทิฏฐิ) — “โลกเที่ยง” — เกิดเพราะยึดขันธ์ 5; เมื่อเห็นขันธ์ไม่เที่ยงเป็นทุกข์ → ทิฏฐิย่อมไม่เกิด → โสดาบัน

  • SN 24.10 อสัสสตทิฏฐิสูตร (ข้อ ๔๓๕): ucchedaditthi (อุจเฉททิฏฐิ) — “โลกไม่เที่ยง” (คือขาดสูญ) — เกิดเพราะยึดขันธ์ 5; แก้ด้วยแม่แบบเดิม → โสดาบัน

กลุ่มที่ 4 — อัพยากตปัญหา 10 (SN 24.11–24.18)

ทิฏฐิ 8 หัวข้อต่อไปนี้ล้วนเกิดเพราะยึดขันธ์ 5 แก้ด้วยแม่แบบเดิม รูปแบบสั้น (ฯลฯ ชี้ไปยังแม่แบบ) → โสดาบัน:

  • SN 24.11 อันตวาสูตร (ข้อ ๔๓๖): “โลกมีที่สุด”
  • SN 24.12 อนันตวาสูตร (ข้อ ๔๓๗): “โลกไม่มีที่สุด”
  • SN 24.13 ตังชีวังตังสรีรังสูตร (ข้อ ๔๓๘): “ชีพก็อันนั้น สรีระก็อันนั้น”
  • SN 24.14 อัญญังชีวังอัญญังสรีรังสูตร (ข้อ ๔๓๙): “ชีพเป็นอย่างอื่น สรีระเป็นอย่างอื่น”
  • SN 24.15 โหติตถาคตสูตร (ข้อ ๔๔๐): “สัตว์เบื้องหน้าแต่ตายแล้วย่อมเกิดอีก”
  • SN 24.16 นโหติตถาคตสูตร (ข้อ ๔๔๑): “สัตว์เบื้องหน้าแต่ตายแล้วย่อมไม่เกิดอีก”
  • SN 24.17 โหติจนจโหติตถาคตสูตร (ข้อ ๔๔๒): “สัตว์เบื้องหน้าแต่ตายแล้ว เกิดอีกก็มี ไม่เกิดอีกก็มี”
  • SN 24.18 เนวโหตินนโหติตถาคตสูตร (ข้อ ๔๔๓–๔๔๔): “สัตว์เบื้องหน้าแต่ตายแล้ว ย่อมเกิดอีกก็ไม่ใช่ ไม่เกิดอีกก็ไม่เชิง”

ความสำคัญและลิงก์โยง

มุมมองกราฟ

หน้าที่กล่าวถึง