โยนิโสมนสิการ (Yoniso manasikāra) คือการทำไว้ในใจโดยแยบคาย การพิจารณาสืบสาวถึงเหตุปัจจัยอย่างถูกวิธี ตรงตามสภาวะ — ตรงข้ามกับ อโยนิโสมนสิการ (คิดไม่แยบคาย).
- เป็น เหตุภายใน (อัชฌัตติกปัจจัย) ที่สำคัญที่สุดในการเกิดสัมมาทิฏฐิและปัญญา คู่กับ กัลยาณมิตร (เหตุภายนอก)
- เป็นเครื่องละนิวรณ์ และทำให้โพชฌงค์เจริญ
- พระพุทธเจ้าตรัสว่าธรรมข้อนี้มีอุปการะมากแก่ผู้ศึกษา — รู้จักคิด “ตั้งคำถามถูก” สาวหาเหตุ ไม่หลงไปตามอารมณ์
- โยงพระพุทธเจ้า, ปฏิจจสมุปบาท (เห็นเหตุปัจจัย)