มหานิทานสูตร (มหาวรรค สูตรที่ ๒)

สูตรว่าด้วยความลึกซึ้งของ ปฏิจจสมุปบาท พระพุทธเจ้า ตรัสแก่ พระอานนท์ ที่ กัมมาสทัมมะ แคว้นกุรุ

แนวคำสอน

ปฏิจจสมุปบาทลึกซึ้ง: พระอานนท์ว่ามันดูตื้น ทรงห้ามและเตือนว่าลึกสุดประมาณ — เพราะไม่แทงตลอดธรรมนี้ สัตว์จึงยุ่งเหมือนด้ายช่างหูก เวียนว่ายในสังสารวัฏ
ทรงแสดงสายปฏิจจสมุปบาทโดยพิสดาร (สาวถึง วิญญาณ↔นามรูป หมุนเวียนกันเอง เช่นเดียวกับ มหาปทานสูตร)
การบัญญัติอัตตา: วิเคราะห์ว่าคนยึด “อัตตา” อย่างไร — มีรูป/ไม่มีรูป × มีที่สุด/หาที่สุดมิได้ และยึดเวทนาเป็นอัตตา ทั้งหมดเป็นการยึดที่ควรเห็นโทษแล้วปล่อย (เทียบ อัตตปฏิลาภ 3)
วิญญาณฐิติ 7 + อายตนะ 2: ภูมิที่ตั้งอาศัยของวิญญาณ — ผู้รู้เกิด-ดับ-คุณ-โทษ-ทางออกย่อมหลุดพ้น

มมร เล่ม 13 (ทีฆนิกาย มหาวรรค) ข้อ 57–66 | ที.ม. ๑๐