โสณทัณฑสูตร (สูตรที่ ๔)
ว่าด้วยคุณสมบัติของ “พราหมณ์แท้” ซึ่ง พระพุทธเจ้า ทรงนำทางให้พราหมณ์ โสณทัณฑะ สรุปลงเหลือ ศีล + ปัญญา (ที่ จัมปา แคว้นอังคะ)
แนวคำสอน
- โสณทัณฑะตั้งคุณสมบัติพราหมณ์ไว้ 5: ชาติ, มนต์ (เรียนจบไตรเพท), วรรณะ, ศีล, ปัญญา
- ถูกซักจนยอมตัด ชาติ/มนต์/รูป ออกได้ เหลือ ศีล + ปัญญา เป็นแก่นจริง
- ตัดให้เหลือข้อเดียวไม่ได้ เพราะ ศีลกับปัญญาชำระกันและกัน (ดู ศีลและปัญญา)
- ทรงขยายความ “ศีล/ปัญญา” ด้วยลำดับฝึก ศีล → ฌาน → วิชชา/ญาณ อ้างอิง สามัญญผลสูตร โดยตรง
บทสรุป
โสณทัณฑะประกาศตนเป็นอุบาสก นิมนต์ฉันภัตตาหาร และทูลขอให้ทรงเข้าพระทัยว่าการแสดงคารวะแบบเลี่ยง (ยกอัญชลี/เปลื้องผ้าโพก แทนการลุกกราบ) เป็นเพราะเกรงเสียยศในที่ชุมนุม (สะท้อนแรงกดดันทางสังคมของพราหมณ์ที่เพิ่งหันมานับถือ)
ที่อ้างอิง
มมร เล่ม 12 (ทีฆนิกาย สีลขันธวรรค) หน้า 1–17 ข้อ 178–198 | ที.สี. ๙
แหล่งสรุป: แหล่ง-โสณทัณฑสูตร