อานันทภัทเทกรัตตสูตร (Ānandabhaddekaratta Sutta)
พระพุทธเจ้าทรงรับรองการสอนของพระอานนท์ ที่เชตวัน เมืองสาวัตถี — พระอานนท์แสดง “อุเทศและวิภังค์ของบุคคลผู้มีราตรีหนึ่งเจริญ” แก่ภิกษุในอุปัฏฐานศาลา แล้วพระพุทธเจ้าเสด็จมาสอบถาม ทรงรับรองว่าถูกต้อง สูตรที่ 2 ในชุด ภัทเทกรัตตะ 4 สูตร
สถานการณ์
- พระอานนท์สนทนาและสอนภิกษุในอุปัฏฐานศาลา ชักชวนให้อาจหาญด้วยกถาประกอบธรรม — แสดงคาถาภัทเทกรัตตะพร้อมวิภังค์
- ตอนเย็น พระพุทธเจ้าเสด็จออกจากที่หลีกเร้น เสด็จเข้าอุปัฏฐานศาลา ตรัสถามว่าใครกำลังสอน ภิกษุกราบทูลว่าพระอานนท์
- ทรงให้พระอานนท์แสดงซ้ำต่อพระพักตร์ แล้วทรงรับรอง “ดีแล้ว ดีแล้ว” และทรงซ้ำวิภังค์เองอีกครั้ง
เนื้อหาคาถาและวิภังค์
คาถาภัทเทกรัตตะและวิภังค์ (ความหมาย “คำนึงถึงอดีต/ไม่คำนึง/มุ่งหวังอนาคต/ไม่มุ่งหวัง/ง่อนแง่นในปัจจุบัน/ไม่ง่อนแง่น”) ตรงกับภัทเทกรัตตสูตร (MN 131) ทุกประการ — ต่างแต่บริบท: ที่นี่พระอานนท์เป็นผู้แสดง ไม่ใช่พระพุทธเจ้า
- เกณฑ์ “คำนึงถึงอดีต”: รำพึงเพลิดเพลินในขันธ์ 5 ที่ล่วงแล้ว
- เกณฑ์ “ง่อนแง่นในปัจจุบัน”: เล็งเห็นขันธ์ 5 โดยความเป็นอัตตา (4 แบบต่อขันธ์แต่ละอย่าง)
- ผู้ไม่ง่อนแง่น: อริยสาวกผู้ได้สดับ ฉลาดในธรรมของพระอริยะ และสัตบุรุษ