ฉวิโสธนสูตร

ฉวิโสธนสูตร (Chabbisodhana Sutta)

พระพุทธเจ้าตรัสที่เชตวัน เมืองสาวัตถี — ว่าด้วย 6 ทางสอบสวน (ฉวิโสธนะ) ภิกษุที่พยากรณ์อรหัตตผลของตน (“ชาติสิ้นแล้ว…”)

• หลัก: เมื่อภิกษุอ้างว่าตนสิ้นอาสวะ อย่าเพิ่งเชื่อ อย่าเพิ่งคัดค้าน ให้สอบถามตามหัวข้อต่อไปนี้ ว่ารู้-เห็น-วางใจอย่างไรจึงพ้น
• 6 หมวดที่ต้องสอบ:
  1. โวหาร 4 — สิ่งที่เห็น/ได้ยิน/ทราบ/รู้แจ้ง: ผู้พ้นย่อมไม่ยินดียินร้าย เป็นกลาง ไม่ยึด
  2. อุปาทานขันธ์ 5 — รู้ว่าขันธ์ไม่มีกำลัง คลายกำหนัด ดับ สละแล้ว จึงพ้น
  3. ธาตุ 6 (ดิน น้ำ ไฟ ลม อากาศ วิญญาณ) — ไม่ยึดธาตุว่าเป็นตน
  4. อายตนะภายใน-ภายนอก 6 (จักษุ-รูป ฯลฯ) — สิ้นฉันทราคะในอายตนะและวิญญาณ
  5. การถอนอหังการ มมังการ มานานุสัย ในกายที่มีวิญญาณนี้และนิมิตภายนอก
  6. ผลรวม: จิตพ้น หลุดพ้นด้วยปัญญา รู้ว่า “กิจที่ควรทำทำเสร็จแล้ว”
• ภิกษุที่ตอบได้ถูกต้องตามนี้ ควรอนุโมทนา; เปรียบเหมือนทดสอบทองด้วยไฟ
• ความสำคัญ: คู่มือ “ตรวจสอบ” ผู้อ้างมรรคผลด้วยหลักธรรม ไม่ใช่ด้วยศรัทธาเปล่า