จูฬกัมมวิภังคสูตร (Cūḷakammavibhaṅga Sutta)
พระพุทธเจ้าตรัสแก่สุภมาณพ โตเทยยบุตร ที่เชตวัน สาวัตถี — สุภมาณพถามว่าเหตุใดมนุษย์จึงต่างกันในด้านอายุ สุขภาพ ผิวพรรณ ยศ โภคะ ตระกูล และปัญญา พระพุทธเจ้าทรงตอบว่า “กรรมจำแนกสัตว์” (กมฺมํ สตฺเต วิภชติ) แล้วทรงแสดงวิภังค์กรรม 7 คู่
คำถามของสุภมาณพ
สุภมาณพ โตเทยยบุตรถามว่า เหตุใดมนุษย์ที่เกิดมาแล้วจึงต่างกัน:
- อายุสั้น/ยืน
- โรคมาก/น้อย
- ผิวพรรณทราม/งาม (น่าเลื่อมใส)
- ศักดา (ยศ/อิทธิพล) น้อย/มาก
- โภคะน้อย/มาก
- ตระกูลต่ำ/สูง
- ปัญญาทราม/มาก
ทรงตอบโดยย่อ: “สัตว์ทั้งหลายมีกรรมเป็นของตน เป็นทายาทแห่งกรรม มีกรรมเป็นกำเนิด มีกรรมเป็นเผ่าพันธุ์ มีกรรมเป็นที่พึ่งอาศัย กรรมย่อมจำแนกสัตว์ให้เลวและประณีต”
วิภังค์กรรม 7 คู่
| ปฏิปทา (กรรมที่กระทำ) | ผลในชาติหน้า (หากไม่ไปนรก) |
|---|---|
| ฆ่าสัตว์ / เว้นฆ่าสัตว์ | อายุสั้น / อายุยืน |
| เบียดเบียนสัตว์ (ด้วยมือ/ก้อนดิน/ท่อนไม้/ศาสตรา) / ไม่เบียดเบียน | โรคมาก / โรคน้อย |
| มักโกรธ มากด้วยความแค้นเคือง / ไม่โกรธ | ผิวพรรณทราม / ผิวพรรณงาม (น่าเลื่อมใส) |
| ริษยาลาภ-สักการะผู้อื่น / ไม่ริษยา | ศักดาน้อย / ศักดามาก |
| ไม่ให้ข้าว-น้ำ-ผ้า-ยาน-ดอกไม้-เครื่องหอม-ที่นอน-ที่อาศัย-ประทีปแก่สมณะ-พราหมณ์ / ให้ | โภคะน้อย / โภคะมาก |
| กระด้าง เย่อหยิ่ง ไม่ไหว้-ไม่ลุกรับ-ไม่บูชาผู้ควรบูชา / ไม่กระด้าง | เกิดตระกูลต่ำ / ตระกูลสูง |
| ไม่เข้าหาสมณะ-พราหมณ์เพื่อสอบถามกุศล-อกุศล / สอบถาม | ปัญญาทราม / ปัญญามาก |
(กรรมชั่วอาจนำไปนรกก่อน; หากมาเกิดเป็นมนุษย์อีกก็ยังรับผลตามที่แสดง)
ผล
สุภมาณพชื่นชมว่า “แจ่มแจ้งแล้ว เหมือนหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง” แล้วประกาศตนเป็นอุบาสกถึงสรณะ 3 ตลอดชีวิต
ความสำคัญ
- หลัก “กรรมจำแนกสัตว์” คือแก่นกรรมวาทในพระพุทธศาสนา — ความต่างของสัตว์ไม่ใช่พรหมลิขิต ชาติกำเนิด หรือโชคชะตา แต่คือกรรมที่กระทำเอง
- แสดงกรรม 7 ประเภทในชีวิตประจำวัน (ศีล/ความโกรธ/ริษยา/ทาน/ความอ่อนน้อม/การแสวงปัญญา) — ครอบคลุมมิติสังคม วัตถุ และปัญญา
- สุภมาณพ โตเทยยบุตรปรากฏใน 2 สูตร: สุภสูตรทีฆนิกาย (ถามพระอานนท์หลังปรินิพพาน) และสูตรนี้ (ถามพระพุทธเจ้าขณะมีพระชนม์ชีพ)
- โยงกับ มหากัมมวิภังคสูตร (MN 136) ซึ่งขยายกรรมในมิติที่ซับซ้อนกว่า