มาคัณฑิยสูตร (Māgandiya Sutta)
พระพุทธเจ้าโต้กับมาคัณฑิยปริพาชก ที่โรงบูชาไฟพราหมณ์ภารทวาชะ ใกล้กัมมาสธัมมะ แคว้นกุรุ — สูตรว่าด้วยโทษของกามและนิยามที่แท้ของ “ความไม่มีโรค/นิพพาน”
- มาคัณฑิยะกล่าวหาว่าพระพุทธเจ้าเป็น “ผู้กำจัดความเจริญ (ภูนหุ)” เพราะสอนให้สำรวมอินทรีย์ (ไม่ปล่อยตามรูป-เสียง-กลิ่น-รส-โผฏฐัพพะ); ทรงรับว่าใช่ แต่ในความหมายว่าทรมานใจที่ยินดีในกามคุณ 5
- ทรงเล่าว่าเคยเสพกามเต็มที่ (ปราสาท 3 ฤดู) แล้วจึงสละ — ผู้สิ้นกามแล้วย่อมไม่หวนทะยานต่อกามอีก ดุจเทพไม่อยากกามมนุษย์
- อุปมา 3 เรื่องโทษกาม: (1) คนโรคเรื้อนย่างไฟ-เกาแผล สำคัญผิดว่าสุข (กาม “มีสัมผัสเป็นทุกข์” แต่คนยังกำหนัดสำคัญว่าสุข) (2) ไฟถ่านเพลิง มีสัมผัสเป็นทุกข์ทั้งอดีต-ปัจจุบัน-อนาคต (3) คนตาบอดแต่กำเนิดถูกหลอกรับผ้าเปื้อนเขม่าว่าขาวสะอาด = เดียรถีย์ไม่เห็นนิพพานจริง
- พุทธอุทาน: “ความไม่มีโรคเป็นลาภอย่างยิ่ง นิพพานเป็นสุขอย่างยิ่ง (อาโรคฺยปรมา ลาภา นิพฺพานํ ปรมํ สุขํ) — ทาง 8 องค์เป็นทางเกษมสู่อมตะ” → มาคัณฑิยะเข้าใจผิดว่า “ความไม่มีโรค” คือร่างกายที่แข็งแรง ทรงชี้ว่ากายนี้เองคือโรค
- ทางออก: คบสัตบุรุษ → ฟังสัทธรรม → ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม → เห็นนิพพานเอง; มาคัณฑิยะบวชแล้วบรรลุอรหัต
- โยงนิพพาน, มรรค 8, โทษของกาม