ปิณฑปาตปาริสุทธิสูตร (มัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์ สฬายตนวรรค สูตรที่ 151)
พระพุทธเจ้าประทับที่พระวิหารเวฬุวัน เขตพระนครราชคฤห์ — พระสารีบุตรออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็น เข้าเฝ้า ทรงทอดพระเนตรเห็นอินทรีย์ผ่องใสสีหน้าบริสุทธิ์ จึงตรัสถาม พระสารีบุตรกราบทูลว่าอยู่ด้วยสุญญตสมาบัติเป็นส่วนมาก แล้วทรงแสดงวิธีพิจารณาตนเพื่อให้บิณฑบาตบริสุทธิ์
สาระสำคัญ
- สุญญตสมาบัติ = วิหารธรรมของมหาบุรุษ ทรงยกย่องว่าดีมาก (ข้อ ๘๓๘)
- วิธีพิจารณาตนก่อน/หลังบิณฑบาต — ทบทวนในทางและประเทศที่เดิน ว่าเกิดความพอใจ/กำหนัด/ขัดเคือง/ลุ่มหลง/กระทบกระทั่งในรูป-เสียง-กลิ่น-รส-โผฏฐัพพะ-ธรรมารมณ์หรือไม่:
- ถ้ายังมี → พยายามละ
- ถ้าไม่มีแล้ว → ศึกษาเนืองๆ ในกุศลธรรมทั้งกลางวันกลางคืน อยู่ด้วยปีติปราโมทย์
- ลำดับการพิจารณา ครอบคลุมธรรมที่ต้องละ/เจริญ ครบถ้วน (ข้อ ๘๓๙–๘๕๑):
- ละกามคุณ 5, ละนิวรณ์ 5, กำหนดรู้อุปาทานขันธ์ 5
- เจริญสติปัฏฐาน 4, สัมมัปปธาน 4, อิทธิบาท 4, อินทรีย์ 5, พละ 5, โพชฌงค์ 7, มรรคมีองค์ 8, สมถะ-วิปัสสนา, วิชชา-วิมุตติ
- บทสรุป (ข้อ ๘๕๒): สมณพราหมณ์ทั้งอดีต-อนาคต-ปัจจุบันที่ทำบิณฑบาตบริสุทธิ์ได้ ล้วนใช้วิธีพิจารณาแบบนี้
ความสำคัญและโยง
- สูตรนี้แสดงว่า “บิณฑบาตบริสุทธิ์” ไม่ได้หมายถึงอาหารบริสุทธิ์ แต่หมายถึงจิตของผู้รับบิณฑบาตที่ปราศจากกิเลสในอายตนะตลอดการเดินทาง
- ลำดับธรรม 11 หมวดในสูตรนี้เป็นโครงร่างการปฏิบัติที่ครอบคลุมตั้งแต่ศีลถึงวิมุตติ โยงกับโพชฌงค์ 7 และมรรคมีองค์ 8
- บริบทเปิดด้วยสุญญตสมาบัติของพระสารีบุตร โยงกับจูฬสุญญตสูตร (สูตร 121) และมหาสุญญตสูตร (สูตร 122)