สัมมาทิฏฐิสูตร

สัมมาทิฏฐิสูตร (มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ สูตรที่ ๙)

พระสารีบุตร แสดงแก่ภิกษุที่พระเชตวัน เมืองสาวัตถี ตอบคำถาม “อริยสาวกมีสัมมาทิฏฐิด้วยเหตุเท่าไร” เป็นสูตรประมวลสัมมาทิฏฐิที่ครบถ้วนที่สุดสูตรหนึ่ง

โครงสร้าง: 16 วาระ วิเคราะห์ด้วยกรอบเดียวกัน

แต่ละหัวข้อ พระสารีบุตรวิเคราะห์ด้วยกรอบ 4 (ตัวมัน / เหตุเกิด / ความดับ / ทางให้ถึงความดับ) แล้วลงท้ายว่า ผู้รู้ชัดเช่นนี้ = ละราคานุสัย-ปฏิฆานุสัย-มานานุสัย ละอวิชชา เกิดวิชชา ทำที่สุดทุกข์ได้

1. อกุศล/กุศล + รากเหง้า — อกุศลกรรมบถ 10 (รากคือ โลภะ โทสะ โมหะ) / กุศลกรรมบถ 10 (รากคือ อโลภะ อโทสะ อโมหะ)
2. อาหาร 4 — กวฬิงการ/ผัสสะ/มโนสัญเจตนา/วิญญาณ (เหตุเกิด=ตัณหา ดับด้วยมรรค 8)
3. อริยสัจ 4 (ทุกข์-สมุทัย-นิโรธ-มรรค)
   4-15. ปฏิจจสมุปบาท 12 องค์ ไล่ย้อน: ชรามรณะ ← ชาติ ← ภพ ← อุปาทาน ← ตัณหา ← เวทนา ← ผัสสะ ← สฬายตนะ ← นามรูป ← วิญญาณ ← สังขาร ← อวิชชา (แต่ละองค์มีเหตุเกิด/ดับ/มรรคเป็นทางดับ)
4. อาสวะ — กาม/ภว/อวิชชา (เหตุเกิด=อวิชชา ดับด้วยมรรค)

แก่น

สัมมาทิฏฐิไม่ใช่แค่เชื่อถูก แต่คือ “รู้ชัดสิ่งใดสิ่งหนึ่งครบ 4 ด้าน (ตัวมัน/เหตุ/ดับ/ทางดับ)” — เข้าใจข้อใดข้อหนึ่งใน 16 วาระนี้อย่างทะลุ ก็นับเป็นสัมมาทิฏฐิที่นำสู่การสิ้นทุกข์ ทุกวาระชี้กลับมาที่ตัณหา/อวิชชาเป็นเหตุ และมรรค 8 เป็นทางออก

ความสำคัญ

เป็น “แผนที่” ที่ผูกอกุศลกรรมบถ + อาหาร + อริยสัจ + ปฏิจจสมุปบาท + อาสวะ เข้าด้วยกันผ่านกรอบอริยสัจ 4 ใช้อ้างอิงเวลาสอนสัมมาทิฏฐิระดับลึก

ที่อ้างอิง

มมร เล่ม 17 (มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์) ข้อ ๑๑๐–๑๒๙ | ม.มู. ๑๒

แหล่งสรุป: แหล่ง-สัมมาทิฏฐิสูตร