สังคารวสูตร (Saṅgārava Sutta)
พระพุทธเจ้าตอบสคารวมาณพ ที่บ้านปัจจลกัปปะ แคว้นโกศล — จบมัชฌิมปัณณาสก์ (สูตรที่ 100) ปรารภนางธนัญชานีพราหมณีเปล่ง “นโม” 3 ครั้ง
- สคารวะถาม: สมณพราหมณ์ที่อ้างบรรลุบารมีสูงสุดในปัจจุบัน พระโคดมเป็นพวกไหน? → ทรงจำแนก 3 พวก:
- ฟังตามกัน (เตวิชชพราหมณ์ — อนุสสวะ)
- เพียงเชื่อ/ตรึกเอา (นักตรึก — ตักกี)
- รู้ธรรมเองในธรรมที่ไม่เคยฟัง (อภิญญา) → พระองค์เป็นพวกนี้
- ทรงเล่าอัตชีวประวัติการตรัสรู้ (ซ้ำกับปาสราสิ/มหาสัจจก/โพธิราชกุมาร): บวช → อาฬาร → อุททก → อุปมาไม้ 3 ชนิด (ไม้สดแช่น้ำ/ไม้สดบนบก/ไม้แห้ง = ผู้ยังติดกาม vs สิ้นกาม) → ทุกรกิริยา (กดฟัน/กลั้นลม/อดอาหาร) → เลิกทรมาน → ฌาน-วิชชา 3
- ความสำคัญ: ชี้ว่าพระพุทธเจ้าไม่ได้รู้โดยฟังตามหรือคิดเอา แต่รู้แจ้งด้วยพระองค์เอง