สัปปุริสสูตร (Sappurisa Sutta)
พระพุทธเจ้าตรัสที่เชตวัน เมืองสาวัตถี — ว่าด้วยข้อต่างระหว่าง สัปปุริสธรรม (ธรรมของคนดี) กับ อสัปปุริสธรรม (ธรรมของคนไม่ดี) เปรียบเทียบเป็นคู่ๆ
- แกนหลัก: ความต่างไม่ได้อยู่ที่ “คุณสมบัติ” แต่อยู่ที่ ท่าทีต่อคุณสมบัตินั้น —
- อสัตบุรุษ: มีคุณสมบัติแล้ว ยกตน ข่มผู้อื่น (“เราเป็นผู้ออกจากสกุลสูง/มีชื่อเสียง/ได้ลาภ/ทรงจำพระสูตร/ถือธุดงค์/ได้ฌาน-สมาบัติ ส่วนภิกษุอื่นไม่เป็นเช่นนั้น”)
- สัตบุรุษ: มีคุณสมบัติเดียวกันแต่ ไม่ยกตนไม่ข่มผู้อื่น พิจารณาว่า “ธรรมคือความไม่โลภ ไม่โกรธ ไม่หลง ท่านพระผู้มีพระภาคตรัส มิใช่เพราะชาติ/ชื่อ/ลาภ” — มุ่งที่การละกิเลส ไม่ใช่ภาคภูมิ
- ไล่เทียบหลายคู่: ชาติสกุล, ความมีชื่อ, ลาภสักการะ, พหูสูต, ทรงวินัย, เป็นพระธรรมกถึก, ถืออารัญญิก/บังสุกุล/ธุดงค์, ได้ฌาน 4 และอรูปสมาบัติ 4
- จุดสุดยอด: สัตบุรุษเข้าเนวสัญญานาสัญญายตนะ/สัญญาเวทยิตนิโรธ โดยไม่สำคัญหมายแม้ในสมาบัตินั้น (“ไม่สำคัญหมายซึ่งสิ่งใดๆ”) จึงเป็นผู้ไม่ถือมั่นด้วยตัณหา-ทิฏฐิ
- ความสำคัญ: นิยามสัปปุริสเชิงลึก = ละมานะการเปรียบเทียบ คุณธรรมจริงวัดที่ความไม่ยึด ไม่ใช่ความเด่น