อรูปฌาน 4

อรูปฌาน 4 (อรูปสมาบัติ — สมาธิที่ก้าวพ้นรูป)

สมาธิ 4 ขั้นที่ละเอียดยิ่งกว่า ฌาน 4 (รูปฌาน) โดยก้าวล่วงรูปสัญญา:

1. อากาสานัญจายตนะ — กำหนด “อากาศไม่มีที่สิ้นสุด” (ล่วงรูปสัญญา ดับปฏิฆสัญญา)
2. วิญญาณัญจายตนะ — กำหนด “วิญญาณไม่มีที่สิ้นสุด”
3. อากิญจัญญายตนะ — กำหนด “ไม่มีอะไรเหลือสักน้อยหนึ่ง”
4. เนวสัญญานาสัญญายตนะ — ภาวะมีสัญญาก็ไม่ใช่ ไม่มีสัญญาก็ไม่ใช่

หมายเหตุ

สัลเลขสูตร จัดอรูปฌานทั้ง 4 เป็น “สันตวิหาร” (อยู่สงบ) — เป็นความสงบประณีต แต่ยังไม่ใช่การขัดเกลากิเลส อรูปพรหมเหล่านี้ยังเป็นวัตถุที่ปุถุชน “สำคัญหมาย” ได้ตาม มูลปริยายสูตร

ปรากฏใน: สัลเลขสูตร