อินทริยสังยุต — เปยยาลรวม (คังคาทิเปยยาลที่ 8)
วรรคปิดของ อินทริยสังยุต (SN 48) — เปยยาลชุดสั้น 8 สูตร (ข้อ ๑๐๘๒–๑๐๘๙) รูปแบบซ้ำ-ย่อแบบเดียวกับเปยยาลในมัคคสังยุต/โพชฌงคสังยุต (ดูมัคคสังยุต-เปยยาล)
แกนหลัก: คังคาเปยยาล (ข้อ ๑๐๘๒–๑๐๘๓)
อุปมาแม่น้ำคงคา: ภิกษุเจริญอินทรีย์ 5 กระทำให้มากซึ่งอินทรีย์ 5 ย่อมเป็นผู้น้อมไปสู่นิพพาน โน้มไปสู่นิพพาน โอนไปสู่นิพพาน — เหมือนแม่น้ำคงคาไหลหลั่งบ่าไปสู่ทิศตะวันออก
วิธีเจริญ: ย่อมเจริญสัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปในการสละ (โวสสัคคปริณามี)
ชุดสูตรเพื่อละสังโยชน์เบื้องบน 5 (ข้อ ๑๐๘๔–๑๐๘๙)
สูตรที่เหลืออีก 6 สูตร แบ่งเป็น 2 ชุด ๆ ละ 3 สูตร:
ชุดแรก (ข้อ ๑๐๘๔–๑๐๘๖) — อาศัยวิเวก-วิราคะ-นิโรธ:
- ข้อ ๑๐๘๔ — ระบุสังโยชน์อันเป็นส่วนเบื้องบน 5: รูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา
- ข้อ ๑๐๘๕ — อินทรีย์ 5 อันภิกษุพึงเจริญเพื่อรู้ยิ่ง กำหนดรู้ ความสิ้นไป และละซึ่งสังโยชน์เบื้องบน 5 (วิธี: อาศัยวิเวก-วิราคะ-นิโรธ น้อมไปในการสละ — ย่อเหมือนมัคคสังยุต)
- ข้อ ๑๐๘๖ — ซ้ำอุปมาคังคา
ชุดที่สอง (ข้อ ๑๐๘๗–๑๐๘๙) — มีอันกำจัดราคะ-โทสะ-โมหะเป็นที่สุด:
- ข้อ ๑๐๘๗ — วิธีเจริญสูตรที่สอง: “ย่อมเจริญสัทธินทรีย์ มีอันกำจัดราคะเป็นที่สุด มีอันกำจัดโทสะเป็นที่สุด มีอันกำจัดโมหะเป็นที่สุด” (ครบทั้ง 5 อินทรีย์)
- ข้อ ๑๐๘๘ — ระบุสังโยชน์เบื้องบน 5 ซ้ำ
- ข้อ ๑๐๘๙ — อินทรีย์ 5 เพื่อรู้ยิ่ง-ละ-ความสิ้นไปแห่งสังโยชน์เบื้องบน 5 (วิธี: กำจัดราคะ-โทสะ-โมหะเป็นที่สุด)
หมายเหตุ: ข้อความระบุว่า “(อินทรีย สังยุตมีส่วนเหมือนในมรรคสังยุต)” — เปยยาลชุดนี้ย่อ ผู้ศึกษาพึงขยายความตามแม่แบบมัคคสังยุต (คังคาเปยยาล/อัปปมาทวรรค/พลกรณียวรรค/เอสนาวรรค/โอฆวรรค)
ความสำคัญ:
- ปิดอินทริยสังยุตด้วยสูตรที่ชัดเจนที่สุดว่าอินทรีย์ 5 → นิพพาน และ ละสังโยชน์เบื้องบน 5 (สังโยชน์ที่อนาคามียังละไม่ได้ ต้องใช้อรหัตมรรค)
- สูตรซ้ำ 2 วิธี: (1) อาศัยวิเวก-วิราคะ-นิโรธ น้อมในการสละ (โวสสัคคปริณามี) — เน้นทิศทางการปฏิบัติ; (2) กำจัดราคะ-โทสะ-โมหะ — เน้นผลสุดท้ายของการกำจัดกิเลส
- เปยยาลชุดนี้เป็นแม่แบบเดียวกันที่ใช้กับโพธิปักขิยธรรมทุกหมวดในมหาวารวรรค → ยืนยันว่าอินทรีย์ 5 ทำหน้าที่เดียวกับมรรค 8 โพชฌงค์ 7 ฯลฯ ในเรื่องการน้อมสู่นิพพาน
- โยงต่อ: มัคคสังยุต-เปยยาล, โพชฌงคสังยุต-เปยยาล, สังโยชน์ 10, นิพพาน