มาตุคามสังยุต — เปยยาลวรรคที่ 1 (ฝ่ายดำ)
วรรคแรกของ มาตุคามสังยุต (SN 37 — ว่าด้วยมาตุคาม/สตรี) — 14 สูตร แสดงคุณสมบัติ ความทุกข์เฉพาะ และธรรมฝ่ายอกุศลของมาตุคาม โดยส่วนใหญ่ตรัสแก่ พระอนุรุทธะ ผู้เห็นด้วยทิพยจักษุว่ามาตุคามบางพวกตายไปตกนรก
สรุปสูตรทั้ง 14
- อมนาปสูตร (ข้อ ๔๖๐) — มาตุคามประกอบด้วยองค์ 5 ย่อมไม่เป็นที่ชอบใจของบุรุษ: รูปไม่สวย · ไม่มีโภคสมบัติ · ไม่มีมารยาท · เกียจคร้าน · ไม่ได้บุตร (นัยกลับ: ชอบใจ เมื่อมีองค์ 5 ฝ่ายดี)
- มนาปสูตร (ข้อ ๔๖๐–๔๖๑) — บุรุษประกอบด้วยองค์ 5 ย่อมไม่เป็น/เป็นที่ชอบใจของมาตุคาม — คุณสมบัติเดียวกันในนัยกลับ
- อาเวณิกสูตร (ข้อ ๔๖๒–๔๖๖) — ความทุกข์เฉพาะ (āveṇika) ของมาตุคาม 5 ประการ ที่ต่างจากบุรุษ: (1) ไปสู่สกุลผัวเว้นจากญาติ (2) มีระดู (3) มีครรภ์ (4) คลอดบุตร (5) เป็นหญิงบำเรอของบุรุษ
- มาตุคามสูตร (ข้อ ๔๖๗) — มาตุคามประกอบด้วยธรรม 3 ย่อมไปอบาย: เช้า-ใจมีตระหนี่ · เที่ยง-ใจมีริษยา · เย็น-ใจมีกามราคะ (ตรัสแก่ภิกษุทั้งหลาย)
- อนุรุทธสูตร (ข้อ ๔๖๘–๔๖๙) — พระอนุรุทธะทูลถาม พระพุทธเจ้าตรัสตอบ: มาตุคามประกอบด้วยธรรม 5 ย่อมไปอบาย: ไม่มีศรัทธา · ไม่มีหิริ · ไม่มีโอตตัปปะ · มักโกรธ · มีปัญญาทราม
- อุปนาหีสูตร (ข้อ ๔๗๐) — ธรรม 5 ฝ่ายดำ: …มักผูกโกรธ… (แทนที่มักโกรธ)
- อิสสุกีสูตร (ข้อ ๔๗๑) — ธรรม 5: …มีความริษยา…
- มัจฉรีสูตร (ข้อ ๔๗๒) — ธรรม 5: …มีความตระหนี่…
- อติจารีสูตร (ข้อ ๔๗๓) — ธรรม 5: …ประพฤตินอกใจ…
- ทุสสีลสูตร (ข้อ ๔๗๔) — ธรรม 5: …เป็นคนทุศีล…
- อัปปัสสุตสูตร (ข้อ ๔๗๕) — ธรรม 5: …มีสุตะน้อย…
- กุสีตสูตร (ข้อ ๔๗๖) — ธรรม 5: …เกียจคร้าน…
- มุฏฐัสสติสูตร (ข้อ ๔๗๗) — ธรรม 5: …มีสติหลง…
- ปัญจเวรสูตร (ข้อ ๔๗๘) — ธรรม 5 = ศีล 5 ฝ่ายทุจริต: ฆ่าสัตว์ · ลักทรัพย์ · ประพฤติผิดในกาม · พูดเท็จ · ดื่มน้ำเมา
รูปแบบซ้ำ (สูตร 5–14)
สูตร 5–14 ใช้โครงเดิมคือ “ไม่มีศรัทธา · ไม่มีหิริ · ไม่มีโอตตัปปะ” เป็นฐาน 3 ข้อคงที่ + เปลี่ยนข้อที่ 4 ทีละสูตร + ข้อที่ 5 “มีปัญญาทราม” (ยกเว้นปัญจเวรสูตรซึ่งใช้ศีล 5 แทน)
ความสำคัญ: วรรคนี้เป็นการสำรวจเชิงระบบว่าอกุศลธรรมใดบ้างที่นำมาตุคามไปอบาย — เชื่อมกับ เปยยาลวรรค 2 (นัยกลับ/ฝ่ายขาว) และ มาตุคามพลวรรค 3 (ว่าด้วยกำลังของมาตุคาม); โยง hiri-ottappa (หิริโอตตัปปะ), saddha (ศรัทธา), panna (ปัญญา), sila (ศีล)