สฬายตนสังยุต — ยมกวรรค (วรรคที่ 2)
วรรคที่ 2 ของสฬายตนสังยุต — “ยมก” = คู่ (สูตรมาเป็นคู่ ปฐม/ทุติย = ฝั่งอายตนะภายใน/ภายนอก) 10 สูตร
- สัมโพธสูตร 1–2 (ข้อ ๑๓) — ก่อนตรัสรู้ พระโพธิสัตว์ทรงพิจารณา คุณ (อัสสาทะ) · โทษ (อาทีนวะ) · ความสลัดออก (นิสสรณะ) แห่งอายตนะ → จึงตรัสรู้. โทษ = อายตนะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ แปรปรวน; ความสลัดออก = ละฉันทราคะในอายตนะ (ปฐม=ภายใน · ทุติย=ภายนอก)
- อัสสาทสูตร 1–2 — เพราะอายตนะมีอัสสาทะ-อาทีนวะ-นิสสรณะตามจริง สัตว์จึงพ้นได้ (ถ้าไม่มีก็พ้นไม่ได้)
- โนอัสสาทสูตร 1–2 — นัยตรงข้าม: ถ้าอายตนะไม่มีโทษ สัตว์ก็ไม่พึงเบื่อหน่าย; เพราะมีโทษจริง สัตว์จึงเบื่อหน่ายได้
- อภินันทสูตร 1–2 (ข้อ ๑๙) — ผู้เพลิดเพลิน (อภินันทะ) อายตนะ ชื่อว่าเพลิดเพลินทุกข์ → ไม่พ้นทุกข์; ผู้ไม่เพลิดเพลิน → พ้นทุกข์
- อุปปาทสูตร 1–2 (ข้อ ๒๑, ๒๓) — ความเกิด-ตั้งอยู่แห่งอายตนะ = ความเกิดแห่งทุกข์; ความดับ-สงบแห่งอายตนะ = ความดับแห่งทุกข์
ความสำคัญ: วางกรอบ อัสสาทะ-อาทีนวะ-นิสสรณะ (คุณ-โทษ-ทางออก) เป็นวิธีพิจารณาอายตนะแบบที่พระพุทธเจ้าทรงใช้ตรัสรู้ — โยงนิโรธแห่งทุกข์ผ่านอายตนะ