นามรูป (nāmarūpa) คือกลุ่มนามและรูปที่ประกอบเป็นสัตว์ — องค์ที่ 4 ในปฏิจจสมุปบาท เกิดจากวิญญาณ เป็นปัจจัยแก่สฬายตนะ
นิยามตามวิภังคสูตร:
- นาม ประกอบด้วย: เวทนา สัญญา เจตนา ผัสสะ มนสิการ (องค์ธรรมฝ่ายจิต)
- รูป ประกอบด้วย: มหาภูต 4 (ดิน น้ำ ไฟ ลม) + อุปาทายรูป (รูปที่อาศัยมหาภูต)
- วิญญาณ และนามรูปต้องอาศัยซึ่งกันและกัน — ในมหานิทานสูตร อธิบายความสัมพันธ์นี้ละเอียด
- นามรูป → สฬายตนะ: เมื่อมีนามรูป อายตนะ 6 จึงเกิด
- แนวคิดนามรูปเชื่อมกับขันธ์ 5: รูปขันธ์ = รูป / เวทนา-สัญญา-สังขาร-วิญญาณขันธ์ = นาม